Chào các bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Có một kịch bản “đau thương” mà rất nhiều doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam gặp phải:
Bạn chốt đơn hàng nhập khẩu với đối tác Trung Quốc. Để cho tiện, bạn chọn mua theo điều kiện CIF (Cost, Insurance, Freight). Bạn nghĩ: “CIF là người bán đã bao cước vận chuyển về đến cảng Việt Nam rồi. Mình chỉ việc ra cảng lấy hàng thôi, không tốn thêm đồng nào nữa cho hãng tàu.”
Thế nhưng, khi tàu cập cảng Cát Lái hay Hải Phòng, Forwarder gửi cho bạn một tờ thông báo nộp tiền (Debit Note). Trong đó xuất hiện những khoản phí lạ lùng lên tới hàng trăm USD:
- CIC: 100 USD/container.
- LSS: 80 USD/container.
Bạn bức xúc: “Vô lý! Tôi trả cước rồi mà? Tại sao lại thu thêm?”. Bài viết này sẽ giải mã tường tận bản chất của hai loại phí này và chỉ cho bạn cách đàm phán để không bị mất tiền oan.
Phí CIC (Container Imbalance Charge) – Phí “ngược đời”
Giải thích bình dân: Câu chuyện chiếc Taxi
Để hiểu CIC, hãy tưởng tượng bạn bắt một chiếc Taxi đi từ Thành phố A đến một vùng quê hẻo lánh B.
- Tài xế chở bạn đến B và thu tiền cước.
- Nhưng ở vùng B quá vắng vẻ, không có ai bắt xe để đi ngược về A cả. Tài xế phải chạy xe không (rỗng) về lại thành phố. Quãng đường đó họ tốn xăng nhưng không có doanh thu.
- Vì thế, tài xế yêu cầu bạn trả thêm một khoản phụ phí để bù đắp cho việc họ phải “chạy rỗng” chiều về.
Trong Logistics thực tế:
CIC (Phí mất cân bằng vỏ container) cũng y hệt như vậy. Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc rất lớn.
– Tàu chở 1.000 container hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam.
– Khi quay đầu về, tàu chỉ có 300 container có hàng xuất khẩu đi Trung Quốc. Còn lại 700 container là vỏ rỗng.
Hãng tàu phát sinh chi phí vận chuyển lượng vỏ rỗng này. Họ không muốn chịu thiệt, nên họ thu phí CIC từ chủ hàng nhập khẩu để bù đắp.
👉 Xem thêm: Cấu trúc chi phí Vận tải đường biển (Sea Freight) gồm những gì?
Phí LSS (Low Sulphur Surcharge) – Cái giá của sự “Sạch”
Bản chất là gì?
Trước năm 2020, tàu biển chạy bằng dầu nặng (High Sulphur Fuel) giá rẻ nhưng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Từ ngày 01/01/2020, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) áp dụng quy định IMO 2020, bắt buộc tất cả tàu biển phải sử dụng nhiên liệu sạch có hàm lượng lưu huỳnh dưới 0.5% (trước đây là 3.5%).
Nhiên liệu sạch đắt hơn nhiên liệu bẩn rất nhiều. Hãng tàu chuyển phần chi phí tăng thêm này sang cho khách hàng dưới tên gọi LSS (Phụ phí giảm thải lưu huỳnh).
Tại sao phí LSS gây tranh cãi?
Sự mập mờ nằm ở cách thu phí của Hãng tàu/Forwarder:
- Trường hợp 1 (Minh bạch): Cộng LSS vào giá cước vận chuyển (Ocean Freight).Ví dụ: Cước biển 100$ + LSS 50$ = Tổng 150$. (Người bán trả hết ở đầu nước ngoài).
- Trường hợp 2 (Mập mờ – Bẫy): Báo giá cước biển rẻ (chỉ 100$) để dụ khách đặt chỗ. Nhưng đẩy LSS vào danh mục Local Charges (Phí địa phương) thu tại cảng đến.Lúc này, người mua ở Việt Nam bỗng dưng phải gánh khoản phí này dù không được báo trước.
Tại sao mua CIF vẫn bị thu phí này? (Cái bẫy Incoterms)
Rất nhiều bạn hiểu sai về Incoterms (Điều kiện thương mại quốc tế).
- Lý thuyết: Điều kiện CIF quy định người bán trả cước phí đưa hàng đến cảng dỡ hàng (Việt Nam).
- Thực tế: Người bán (Shipper) muốn tiết kiệm tiền. Họ thỏa thuận ngầm với Forwarder bên đó: “Tao chỉ trả cước tàu (Base Freight) thôi. Còn mấy cái phụ phí CIC, LSS, EBS… mày cứ đẩy sang đầu Việt Nam (Collect) cho thằng người mua trả”.
Do Forwarder cần hàng của Shipper nên họ đồng ý. Khi hàng về Việt Nam, Forwarder cầm vận đơn (Bill of Lading) làm con tin: “Anh đóng đủ phí CIC, LSS thì tôi mới giao Lệnh giao hàng (D/O)”. Lúc này hàng đã nằm cảng, bạn không đóng thì hàng bị lưu kho, càng lỗ nặng hơn.
Chiến thuật đàm phán để tránh bị “Móc túi”
Đừng để “sự đã rồi”. Hãy rào trước ngay từ khi ký hợp đồng mua bán (Sales Contract):
Cách 1: Quy định rõ trong hợp đồng CIF
Thêm một dòng vào điều khoản giá cả:
“Price is CIF Ho Chi Minh Port. Freight allows for Ocean Freight and ALL Surcharges (LSS, CIC, EBS, BAF…) originating at the port of loading and during transit. Any surcharge collected at the port of discharge is for the Seller’s account.”
Nghĩa là: Giá này đã bao gồm tất cả phụ phí. Ông bán phải trả hết. Về đây mà hãng tàu thu thêm đồng nào thì ông phải chuyển tiền sang cho tôi trả.
Cách 2: Giành quyền thuê tàu (Mua FOB hoặc EXW)
Thay vì để người bán book tàu (và họ chọn hãng tàu rẻ tiền để đẩy phí cho bạn), hãy chuyển sang mua FOB.
- Bạn tự liên hệ Forwarder tại Việt Nam.
- Yêu cầu họ báo giá “All-in” (Trọn gói từ A-Z).
- Bạn sẽ kiểm soát được toàn bộ chi phí ngay từ đầu.
5. Kết luận
CIC và LSS là chi phí thực tế của ngành vận tải biển, không phải chi phí “ma”. Tuy nhiên, ai là người trả (Bên bán hay Bên mua) là do thỏa thuận. Đừng mặc định mua CIF là an toàn. Hãy luôn soi kỹ báo giá và hợp đồng!
📚 Nguồn tham khảo & Dẫn chứng:
- Quy định IMO 2020: Về giới hạn lưu huỳnh trong nhiên liệu tàu biển (Nguồn gốc phí LSS). [Tham khảo IMO]
- Incoterms 2020 (ICC): Quy tắc phân chia trách nhiệm chi phí giữa người mua và người bán. [Tham khảo ICC]
