Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Rất nhiều chủ doanh nghiệp Xuất Nhập Khẩu (XNK) có một tư duy vô cùng nguy hiểm: “Tờ khai đã được Hải quan đóng dấu thông quan, hàng đã kéo về kho, đã bán sạch sẽ cho khách, tiền lời đã đút túi. Vậy là xong! An toàn 100% rồi!”.
Sai lầm hoàn toàn! Trong ngành Hải quan, việc cho bạn mang hàng về (Thông quan) và việc xác nhận bạn có làm đúng luật hay không là hai chuyện khác nhau.
Cơ quan Hải quan có một “thanh bảo kiếm” cực kỳ sắc bén gọi là Kiểm Tra Sau Thông Quan (Post-Clearance Audit). Họ có quyền quay lại kiểm tra hồ sơ của bạn trong vòng 5 năm. Và nếu phát hiện sai sót, số tiền bạn phải nộp lại (truy thu + phạt + lãi) có thể lớn hơn cả số vốn điều lệ của công ty.
Kiểm tra sau thông quan là gì? (Hiểu theo ngôn ngữ bình dân)
Để hỗ trợ doanh nghiệp lấy hàng nhanh, Hải quan hiện nay áp dụng cơ chế “Tiền kiểm – Hậu kiểm”:
- Tiền kiểm (Tại cửa khẩu): Hải quan chỉ kiểm tra sơ bộ. Thấy hồ sơ ổn là cho hàng đi ngay (Thông quan luồng Xanh/Vàng) để không ách tắc cảng.
- Hậu kiểm (Sau thông quan): Khi hàng đã về, Hải quan mới có thời gian ngồi soi kỹ lại từng con số. Hoạt động “soi lại” này chính là Kiểm tra sau thông quan.
Ví dụ dễ hiểu: Giống như đi siêu thị. Để nhanh, bảo vệ cho bạn mang túi xách vào. Nhưng khi bạn đi ra, nếu thấy nghi ngờ, họ có quyền yêu cầu bạn mở túi ra để kiểm tra xem có cầm nhầm đồ không.
Tại sao lại là con số 5 năm?
Theo Luật Hải quan, thời hiệu kiểm tra là 05 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai. Điều này tạo ra một rủi ro “treo” lơ lửng trên đầu doanh nghiệp.
Bạn nhập một lô hàng năm 2020. Bạn nghĩ đã xong chuyện. Đến năm 2025 (sát nút 5 năm), Hải quan gửi giấy mời kiểm tra. Lúc này nhân viên cũ đã nghỉ, hồ sơ thất lạc, bạn trở tay không kịp.
Ba cái “Bẫy” chết người khiến doanh nghiệp bị truy thu thuế
Khi kiểm tra, Hải quan thường không lan man mà đánh thẳng vào 3 yếu tố ảnh hưởng đến tiền thuế:
Bẫy số 1: Mã HS Code (Áp mã sai để giảm thuế)
Đây là lỗi phổ biến nhất.
Ví dụ thực tế: Bạn nhập khẩu “Bóng đèn LED thông minh”.
– Bạn khai mã HS của “Bóng đèn” (Thuế 0%).
– 3 năm sau, Hải quan kiểm tra và phán quyết: Đây là “Thiết bị chiếu sáng có kết nối mạng”, phải áp mã khác có thuế 15%.
=> Bạn bị truy thu 15% thuế của tất cả các lô hàng trong 3 năm qua. Số tiền là khổng lồ!
Bẫy số 2: Trị giá tính thuế (Khai giá thấp)
Bạn mua hàng giá thực là 10 USD/cái, nhưng bảo nhà cung cấp làm Invoice giả là 5 USD/cái để đóng thuế ít đi.
Khi hậu kiểm, Hải quan sẽ không chỉ nhìn Invoice. Họ sẽ yêu cầu bạn cung cấp:
– Sao kê thanh toán ngân hàng (TT/LC).
– Sổ sách kế toán nội bộ.
Nếu số tiền bạn chuyển đi là 10 USD mà khai báo 5 USD => Bạn bị quy tội Gian lận thương mại (Trốn thuế).
Bẫy số 3: Xuất xứ hàng hóa (C/O rởm)
Bạn dùng C/O Form E (Trung Quốc) để được miễn thuế nhập khẩu (0%). Nhưng nếu C/O đó bị lỗi (sai tiêu chí, chữ ký không khớp mẫu…), Hải quan sẽ bác bỏ C/O đó.
=> Thuế suất từ 0% nhảy vọt lên 20-30%. Bạn phải nộp lại toàn bộ số tiền chênh lệch đó.
Bài toán tài chính: Cái giá phải trả đắt thế nào?
Nếu bị phát hiện sai phạm sau 5 năm, bạn không chỉ trả lại tiền thuế gốc, mà còn phải gánh thêm các khoản phạt “lãi mẹ đẻ lãi con”:
💸 Ví dụ minh họa đau thương:
Năm 2020, bạn nhập lô hàng và khai thiếu 1 tỷ đồng tiền thuế (do áp sai mã HS).
Năm 2025 (sau 5 năm = 1.825 ngày), Hải quan phát hiện và ra quyết định ấn định thuế. Bạn phải nộp:
- Tiền thuế gốc: 1 tỷ đồng.
- Phạt vi phạm hành chính (20%): 200 triệu đồng.
- Tiền chậm nộp (0.03%/ngày):
Công thức: 1 tỷ x 0.03% x 1.825 ngày = 547,5 triệu đồng.
TỔNG CỘNG PHẢI NỘP: 1 tỷ 747 triệu đồng.
(Bạn thấy chưa? Tiền phạt và lãi gần bằng tiền gốc. Lợi nhuận bán hàng 5 năm trước chắc chắn không đủ bù lỗ cho khoản này).
Quy trình kiểm tra diễn ra ở đâu?
Có 2 cấp độ kiểm tra mà bạn cần biết:
- Cấp độ 1: Kiểm tra tại Trụ sở Hải quan (Nhẹ nhàng)
Thường áp dụng khi Hải quan thấy nghi ngờ nhỏ. Họ gửi “Giấy mời” bạn mang hồ sơ lên giải trình. Nếu bạn giải thích hợp lý, hồ sơ đầy đủ => Xong, ra về. Thời gian: 5 ngày.
- Cấp độ 2: Kiểm tra tại Trụ sở Doanh nghiệp (Nghiêm trọng)
Áp dụng khi vụ việc phức tạp hoặc bạn không giải trình được ở Cấp độ 1. Đoàn kiểm tra sẽ mang máy móc xuống tận văn phòng của bạn, yêu cầu mở kho, mở máy tính kế toán để đối chiếu. Thời gian: Có thể kéo dài 10-20 ngày.
Bí kíp “sinh tồn” để không bị sốc khi Hải quan gõ cửa
Để tránh bị truy thu thuế sau nhiều năm, Doanh nghiệp cần tuân thủ 3 nguyên tắc vàng:
- Kế toán và XNK phải là “một người”: Rất nhiều công ty bị phạt vì ông XNK khai một đằng (để thông quan nhanh), bà Kế toán ghi sổ sách một nẻo (để báo cáo thuế). Khi hậu kiểm, Hải quan chỉ cần đối chiếu 2 số liệu này lệch nhau là bạn chết chắc. Hãy đảm bảo số liệu thống nhất.
- Lưu trữ hồ sơ 5 năm: Đừng vứt bất cứ giấy tờ gì. Tờ khai, Invoice, Hợp đồng, Chứng từ thanh toán, Email giao dịch… phải được lưu trữ khoa học.
- Xin tham vấn trước (Advance Ruling): Nếu bạn nhập mặt hàng mới và không chắc chắn về mã HS, hãy làm công văn gửi Hải quan xin xác định mã trước khi nhập. Văn bản trả lời của Hải quan là “Lá bài miễn tử” bảo vệ bạn sau này.
📚 Nguồn tham khảo & Cơ sở pháp lý:
- Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14: Quy định về quyền kiểm tra và ấn định thuế.
- Nghị định 08/2015/NĐ-CP: Điều 98 quy định về các trường hợp kiểm tra sau thông quan.
