Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Bạn là chủ doanh nghiệp xuất khẩu trái cây/thủy sản. Bạn đã trả hàng nghìn USD cước vận chuyển cho một container lạnh đi Mỹ. Bạn đã cẩn thận yêu cầu cài đặt nhiệt độ đúng chuẩn (-18°C cho tôm đông lạnh hoặc +5°C cho thanh long). Hệ thống theo dõi nhiệt độ (Data Logger) cũng báo máy lạnh hoạt động bình thường suốt hành trình.
Thế nhưng, khi container cập cảng đích và mở ra: Hàng bị thối, chín nẫu hoặc mềm nhũn. Khách hàng khiếu nại (Claim), đòi bồi thường 100% giá trị lô hàng.
Tại sao lại có nghịch lý này? Câu trả lời 90% nằm ở Kỹ thuật xếp hàng (Stowage). Chỉ cần bạn vô tình chặn mất dòng khí lưu thông, chiếc container lạnh hiện đại sẽ biến thành cái “lò nướng” ủ nhiệt.
Bài viết này sẽ giải mã cặn kẽ nguyên lý hoạt động của container lạnh, quy trình PTI là gì và vạch trần 5 sai lầm “chết người” mà dân nghành logistics hay mắc phải.
Nguyên lý “Thổi Ngược” (Bottom-Air Delivery) – Chìa khóa sống còn
Để xếp hàng đúng, bạn buộc phải hiểu máy lạnh container hoạt động khác hoàn toàn với máy lạnh treo tường ở nhà bạn.
- Máy lạnh ở nhà: Gió lạnh thổi từ trên cao xuống dưới.
- Container lạnh: Gió lạnh được thổi từ DƯỚI SÀN ĐI LÊN (Bottom-up).
Cơ chế cụ thể:
- Khí lạnh được máy nén đẩy xuống đáy container.
- Khí lạnh chạy dọc theo các rãnh nhôm hình chữ T (T-floor) dưới sàn.
- Từ sàn, khí lạnh bốc ngược lên trên, len lỏi qua các khe hở của hàng hóa để hấp thụ hơi nóng.
- Khi lên tới trần container, khí (lúc này đã nóng) sẽ bị hút về lại cửa hồi gió (Return Air Grille) để làm lạnh lại.
=> Kết luận quan trọng: Sàn container chính là “Phổi” của cả lô hàng. Nếu bạn chặn sàn, container ngừng thở.
PTI (Pre-Trip Inspection) là gì? Tại sao tốn tiền triệu cho nó?
PTI là viết tắt của Pre-Trip Inspection (Kiểm tra trước chuyến đi). Đây là quy trình kiểm tra kỹ thuật bắt buộc và toàn diện đối với container lạnh trước khi cấp rỗng cho khách hàng.
Quy trình này không chỉ là “bật máy lên xem có chạy không”, mà bao gồm:
- Kiểm tra vỏ (Visual Check): Đảm bảo vỏ không thủng (tránh thất thoát nhiệt), sàn T-floor sạch sẽ, không bị móp méo làm chặn dòng khí.
- Kiểm tra máy (Technical Check): Kiểm tra mức Gas lạnh, dầu máy nén, quạt gió, dây điện, cảm biến nhiệt độ.
- Chạy thử tải: Máy sẽ được bật chạy thử để đảm bảo khả năng hạ nhiệt độ từ môi trường xuống mức cài đặt (Set point) trong thời gian tiêu chuẩn.
Lưu ý: Nếu bạn lấy vỏ container mà bỏ qua bước PTI (hoặc PTI qua loa), rủi ro máy lạnh chết máy giữa biển là cực cao. Lúc đó thiệt hại lớn hơn phí PTI gấp ngàn lần.
Năm sai lầm “Kinh điển” khi xếp hàng khiến hàng hư hỏng
Sai lầm #1: Xếp hàng vượt quá “Vạch Đỏ” (Red Line)
Trên vách trong cùng của container (phía đầu máy lạnh) luôn có một vạch sơn đỏ ghi chữ “RED LINE”. Đây không phải vạch trang trí.
Nguyên nhân hàng hỏng: Vùng phía trên vạch đỏ là không gian dành cho luồng gió hồi (Return Air) quay về máy. Nếu bạn tham lam xếp hàng cao che lấp vạch này, gió không thể quay về máy lạnh.
=> Máy lạnh sẽ hiểu lầm là “không có khí nóng quay về” -> Tự động giảm công suất hoặc ngắt máy -> Nhiệt độ trong cont tăng vọt (Hot spot).
Sai lầm #2: Phủ kín mặt sàn (Blocked Floor)
Nhiều chủ hàng sợ sàn container bẩn làm dơ thùng hàng, nên đã cẩn thận trải bìa carton hoặc nilon kín mít xuống sàn trước khi xếp hàng.
Nguyên nhân hàng hỏng: Như đã nói ở mục 1, gió lạnh thổi từ dưới sàn lên. Việc trải kín sàn đồng nghĩa với việc bạn “bịt mũi” container. Gió lạnh bị nhốt ở dưới sàn không thể bốc lên làm mát hàng. Hàng ở đáy thì đông đá (do quá lạnh), hàng ở trên thì hư hỏng (do không có gió).
Sai lầm #3: Sai lầm về “Làm lạnh trước” (Pre-cooling)
Có nên bật máy làm lạnh vỏ container trước khi đóng hàng không? TUYỆT ĐỐI KHÔNG! (Trừ khi bạn đóng hàng tại kho lạnh chuyên dụng – Cold Tunnel).
Lý do:
– Nếu bạn làm lạnh vỏ container (ví dụ xuống 0°C), sau đó mở cửa ra để đóng hàng (nhiệt độ môi trường 30°C, độ ẩm cao).
– Khí nóng ẩm gặp lạnh sẽ ngưng tụ ngay lập tức thành nước và đóng băng trên giàn lạnh (Icing).
– Lớp băng này sẽ chặn luồng gió, buộc máy lạnh phải chạy chế độ “Xả đá” (Defrost) liên tục. Trong lúc xả đá, máy lạnh sẽ thổi hơi nóng vào container -> Hỏng hàng.
Quy tắc đúng: Chỉ làm lạnh HÀNG HÓA trước khi đóng (Pre-cooling Cargo), tắt máy lạnh khi đóng hàng. Đóng xong đóng cửa lại mới bật máy.
Sai lầm #4: Xếp hàng quá chặt (đối với hàng Rau Quả/Chilled)
Cần phân biệt rõ 2 cách xếp:
- Hàng Đông Lạnh (Frozen): Cần xếp thành khối chặt (Block Stowage) để các kiện hàng giữ lạnh cho nhau.
- Hàng Rau Quả Tươi (Chilled/Fresh): Rau quả là vật thể sống, chúng vẫn “thở” ra nhiệt và khí CO2. Bạn bắt buộc phải xếp hàng có khe hở (Open Stowage). Các thùng carton phải có lỗ thoáng khí thẳng hàng nhau để gió lạnh có thể đi xuyên qua tâm kiện hàng (Airflow through cargo) để lấy đi nhiệt độ hô hấp. Nếu xếp chặt như hàng đông lạnh, rau quả sẽ tự chín và thối từ bên trong.
Sai lầm #5: Cài đặt Lỗ thông gió (Ventilation) bừa bãi
Đây là cái lỗ nhỏ trên máy lạnh dùng để trao đổi khí với bên ngoài.
- Với hàng Đông Lạnh (-18°C): Lỗ gió phải ĐÓNG (Closed/0%). Nếu mở ra, khí nóng bên ngoài lùa vào làm tan băng, máy chạy quá tải.
- Với hàng Rau Quả (+5°C): Lỗ gió phải MỞ (Open) theo mức yêu cầu (ví dụ 15 CBM/h). Mục đích để thải khí CO2/Ethylene (khí làm chín trái cây) ra ngoài và lấy khí O2 tươi vào. Nếu đóng kín, trái cây bị “ngạt thở”, hỏng màu và mùi vị.
Kết luận
Vận chuyển hàng lạnh là cuộc chơi của sự chính xác. Hàng hư hỏng đa phần không phải do máy lạnh dởm, mà do con người sử dụng sai cách.
Hãy nhớ 3 nguyên tắc vàng để bảo vệ túi tiền của bạn:
- Không bao giờ xếp hàng che lấp vạch đỏ (Red Line).
- Không bao giờ lót sàn kín mít chặn luồng gió đáy.
- Kiểm tra kỹ cài đặt Lỗ thông gió (Ventilation) trước khi rời cảng.
