Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Bạn nhập một lô gạch men từ Trung Quốc với giá 5 USD/m2. Bạn có hợp đồng, có Invoice, và đã chuyển đúng 5 USD/m2 qua ngân hàng cho đối tác. Mọi thứ đều trung thực 100%.
Thế nhưng, khi truyền tờ khai hải quan, hệ thống báo về: “Nghi vấn về trị giá khai báo. Mời doanh nghiệp lên tham vấn giá”. Cán bộ Hải quan đưa cho bạn một danh sách dữ liệu: “Các công ty khác nhập loại gạch tương tự giá toàn 8 USD – 10 USD/m2. Tại sao anh nhập có 5 USD? Có phải anh cố tình khai thấp để trốn thuế không?”.
Đây chính là tình huống Tham vấn giá (Price Consultation) điển hình. Nếu không giải trình thành công, bạn sẽ bị bác bỏ giá trị giao dịch và bị ấn định thuế theo mức giá cao hơn (8 USD), gây thiệt hại lớn về tài chính.
Lúc này bạn vừa bực, vừa lo. Bực vì mình làm ăn trung thực mà bị nghi ngờ. Lo vì hàng thì đang nằm cảng chờ, phí lưu kho tăng từng giờ. Vậy rốt cuộc chuyện gì đang xảy ra?
Bài viết này sẽ giải mã từ A-Z về Tham vấn giá (Price Consultation) và hướng dẫn bạn cách “minh oan” thành công.
Tham vấn giá là gì? (Giải thích bình dân)
Hãy tưởng tượng bạn đi mua một chiếc iPhone 15 Pro Max. Giá thị trường đang là 30 triệu đồng.
Nhưng bạn có người quen, hoặc săn được đợt sale khủng, bạn mua được với giá chỉ 20 triệu đồng.
Khi bạn mang chiếc điện thoại đó về khai báo thuế. Cơ quan thuế nhìn giá 20 triệu và nghi ngờ: “Vô lý! iPhone làm gì có giá đó? Chắc ông này mua 30 triệu nhưng khai 20 triệu để đóng thuế ít đi chứ gì?”. Thế là họ yêu cầu bạn phải chứng minh tại sao mua được giá rẻ thế. Đó chính là Tham vấn giá.
Mục đích của Hải quan: Ngăn chặn hành vi Chuyển giá (Transfer Pricing) – tức là khai báo giá thấp hơn thực tế để trốn thuế Nhập khẩu và thuế VAT.
Cơ sở dữ liệu giá (GTT02) – “Cuốn sổ Nam Tào” của Hải quan
Tại sao Hải quan lại biết giá bạn rẻ hay đắt? Họ không đoán mò đâu.
Tổng cục Hải quan có một hệ thống dữ liệu khổng lồ gọi là GTT02. Hệ thống này lưu lại lịch sử giá nhập khẩu của tất cả các mặt hàng từ trước đến nay.
- Doanh nghiệp A nhập cái ghế: 50 USD.
- Doanh nghiệp B nhập cái ghế tương tự: 52 USD.
- Doanh nghiệp C nhập: 49 USD.
=> Hệ thống thiết lập mức “Giá rủi ro” trung bình là khoảng 50 USD.
Đùng một cái, bạn nhập cái ghế y hệt với giá 30 USD. Ngay lập tức, hệ thống báo đèn đỏ “Ting ting! Giá thấp bất thường”. Tờ khai của bạn bị chuyển sang chế độ nghi vấn.
Quy trình “Đi tham vấn” diễn ra như thế nào?
Nhiều người nghe “lên gặp Hải quan” là sợ run. Đừng lo, quy trình này rất minh bạch gồm 3 bước:
Bước 1: Nhận thông báo nghi vấn & Xin mang hàng về (Bảo khoản)
Khi tờ khai bị nghi vấn giá, Hải quan chưa cho thông quan ngay. Lúc này bạn có 2 lựa chọn:
- Cách dở (Chờ đợi): Để hàng nằm ở cảng, chờ đến ngày lên gặp Hải quan giải quyết xong mới lấy hàng. (Cách này tốn tiền lưu kho kinh khủng).
- Cách khôn ngoan (Xin bảo khoản (Xin giải phóng hàng – Chờ tham vấn)): Bạn xin Hải quan cho mang hàng về kho trước để bán/sản xuất. Nhưng để làm tin, bạn phải Đặt cọc (Đóng bảo khoản) một số tiền thuế chênh lệch (tính theo mức giá cao mà Hải quan đang nghi ngờ).Ví dụ: Bạn khai thuế 100 triệu, Hải quan nghi thuế phải là 150 triệu. Bạn đóng cọc thêm 50 triệu rồi kéo hàng về. Sau này giải trình thắng thì lấy lại 50 triệu, thua thì nộp luôn.
Bước 2: Chuẩn bị “Hồ sơ vàng” minh oan
Trong vòng 30 ngày, bạn được hẹn lên làm việc. Tại buổi tham vấn, lời nói suông (“Em thề em mua giá đó”) không có giá trị. Bạn phải nói chuyện bằng giấy tờ.
Bước 3: Ra quyết định (Phán quyết cuối cùng)
- Bác bỏ trị giá khai báo: Nếu hồ sơ bạn sơ sài, không chứng minh được => Hải quan áp đặt mức giá mới (cao hơn) theo dữ liệu của họ. Bạn bị truy thu thuế.
- Chấp nhận trị giá khai báo: Nếu hồ sơ bạn thuyết phục => Hải quan công nhận giá rẻ là thật. Bạn được hoàn trả tiền cọc (nếu có).
Bí kíp chuẩn bị hồ sơ để “Thắng kiện”
Để chứng minh mình trong sạch, bộ hồ sơ của bạn phải trả lời được câu hỏi: “Tại sao tôi mua được giá rẻ hơn người khác?”.
Hãy chuẩn bị các bằng chứng sau:
📂 Bộ hồ sơ giải trình chuẩn:
- Chứng từ thanh toán (Quan trọng nhất): Điện chuyển tiền (T/T) hoặc L/C thể hiện bạn trả đúng số tiền trên hóa đơn. Không ai đi trốn thuế mà lại dám chuyển tiền qua ngân hàng ít hơn giá thực tế cả (vì bên bán sẽ không chịu giao hàng).
- Email/Chat đàm phán giá: Chụp lại màn hình các đoạn email bạn mặc cả với Tây.Ví dụ: “Mày giảm giá cho tao đi vì tao mua số lượng lớn”, “Hàng này model cũ rồi, giảm 20% nhé”… Đây là bằng chứng sống động nhất.
- Hợp đồng đầu ra (Bán nội địa): Chứng minh logic kinh doanh.Ví dụ: Bạn nhập 5 đồng, bạn có hợp đồng bán cho khách ở Việt Nam là 6 đồng (có lãi). Chứ nếu Hải quan áp giá 8 đồng thì bạn bán lỗ à? Vô lý!
- Bảng giá công khai (Public Offer): Nếu web của hãng bên kia đang niêm yết giá sale off, hãy chụp lại ngay.
Những lý do “hợp tình hợp lý” để giải thích cho giá rẻ
Khi đối thoại với cán bộ kiểm hóa, hãy sử dụng các lý do thương mại hợp pháp này (được WTO và Luật Việt Nam công nhận):
- Chiết khấu số lượng (Quantity Discount): “Tôi mua 10 container nên giá rẻ hơn ông mua 1 container”.
- Chiết khấu thanh toán: “Tôi trả tiền ngay (T/T 100%) nên được giảm 2%”.
- Cấp độ thương mại: “Tôi là Đại lý độc quyền (Distributor) nên giá nhập thấp hơn người mua lẻ”.
- Mùa vụ/Vòng đời sản phẩm: “Đây là mẫu quần áo mùa hè, giờ sang mùa đông họ xả hàng tồn kho nên giá rẻ”.
Lời khuyên xương máu cho chủ doanh nghiệp
- Thứ nhất: Đừng bao giờ thỏa thuận với người bán làm Invoice giá thấp hơn thực tế (Undervalue). Thời đại này dữ liệu minh bạch, bạn rất dễ bị phát hiện và tội trốn thuế xử rất nặng.
- Thứ hai: Nếu giá thực tế của bạn QUÁ THẤP (kiểu rẻ như cho, chỉ bằng 1/10 giá thị trường), đôi khi Hải quan sẽ kiên quyết không tin dù bạn có giấy tờ gì đi nữa. Trong trường hợp này, hãy cân nhắc: Chấp nhận nộp thêm chút thuế để thông quan cho nhanh, còn hơn đi kiện tụng kéo dài cả năm trời tốn kém chi phí cơ hội.
- Thứ ba: Luôn lưu trữ toàn bộ email giao dịch. Đó là “tấm khiên” bảo vệ bạn sau này.
📚 Nguồn tham khảo pháp lý (Mới nhất):
- Thông tư 39/2015/TT-BTC: Quy định gốc về Trị giá hải quan.
- Thông tư 60/2019/TT-BTC: Sửa đổi bổ sung, quy định chi tiết quy trình tham vấn và bác bỏ trị giá khai báo.
