Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Rất nhiều doanh nghiệp Xuất Khẩu Việt Nam (từ may mặc, nông sản đến đồ gỗ) có một niềm đam mê mãnh liệt với điều kiện giao hàng FOB (Free On Board). Lý do đưa ra nghe rất hợp lý:
“Bán FOB sướng lắm em ơi! Mình chỉ việc kéo hàng ra cảng, thanh lý hải quan xong là hết trách nhiệm. Tiền cước tàu (Ocean Freight) do bên Tây nó trả. Mình chả tốn đồng cước biển nào!”.
Nhưng sự thật có “màu hồng” như vậy không? Nếu bạn bán FOB, bạn đã vô tình bước chân vào lãnh địa của Hàng Chỉ Định (Nominated Cargo). Và khi bạn nhận được hóa đơn Local Charges (Phụ phí tại cảng xuất) từ tay Forwarder, bạn mới ngớ người ra vì bị “chém” đẹp đắt gấp đôi, gấp ba bình thường!
Hàng Chỉ Định (Nominated Cargo) là gì?
Khi bạn bán hàng theo điều kiện FOB hoặc FCA, người mua (Buyer/Consignee) ở nước ngoài là người trả tiền cước vận tải biển. Mà “ai trả tiền, người đó có quyền”.
- Người mua sẽ tự tìm kiếm và chỉ định (Nominate) một đại lý vận chuyển (Forwarder/Hãng tàu) tại nước của họ.
- Đại lý này lại liên hệ với chi nhánh/đối tác của họ tại Việt Nam (gọi là Nominated Forwarder) để làm việc với bạn.
- Nhiệm vụ của bạn là: Phải liên hệ đúng cái ông Nominated Forwarder này để lấy Booking, đóng hàng và giao hàng. Bạn không có quyền chọn Forwarder khác.
Bẫy Local Charges: Tuyệt chiêu “Bắt cóc chứng từ” tống tiền
Vì bạn bị ép buộc phải làm việc với Nominated Forwarder, bạn không phải là “khách hàng ruột” của họ (khách của họ là ông Tây đầu kia). Do đó, họ nắm thế độc quyền. Họ biết thừa bạn không thể bỏ đi book chỗ khác được.
Và đây là lúc họ vung dao “chém” bạn bằng bảng phí Local Charges (Phí địa phương) cao ngất ngưởng:
| Loại Phí (1 Cont 20ft) | Thị trường bình thường (Freehand) | Bị Forwarder Chỉ Định “Chém” |
|---|---|---|
| Phí THC (Xếp dỡ) | ~ 120 USD (Khoảng 3.000.000đ) | 150 – 180 USD (Khoảng 3.800.000đ) |
| Phí Bill (B/L Fee) | 800.000đ – 900.000đ | 1.500.000đ – 2.000.000đ |
| Phí Handling (Làm hàng) | Thường KHÔNG THU (hoặc 500k) | 1.000.000đ – 1.500.000đ |
| Tổng thiệt hại (Ước tính) | ~ 4.000.000đ | ~ 7.000.000đ (Chênh lệch 3 triệu!) |
Tại sao bạn không thể cãi?
Nhiều Shipper Việt Nam cầm cái Debit Note lên văn phòng Forwarder đập bàn: “Bên ngoài thu phí Bill có 800k, sao tụi mày thu tao 2 triệu? Tao không trả!”.
Forwarder điềm tĩnh đáp: “Dạ thưa anh, biểu phí công ty em nó thế. Nếu anh không thanh toán, bên em sẽ không phát hành Vận Đơn Gốc (Bill of Lading) cho anh ạ”.
Đây chính là đòn chí mạng! Không có Vận Đơn Gốc, bạn không thể gửi bộ chứng từ sang cho khách hàng để đòi tiền (nhất là khi thanh toán bằng L/C). Tiền hàng tỷ đồng bị treo chỉ vì vài triệu tiền phí. Cuối cùng, Shipper đành cắn răng nộp tiền trong cục tức.
Tuyệt chiêu “Phòng Thân” dành cho Shipper Xuất Khẩu
Đừng để lên thớt rồi mới giãy giụa. Để không bị “cứa cổ” Local Charges, anh em XNK phải làm ngay 3 bước sau TRƯỚC KHI ký hợp đồng ngoại thương:
Tuyệt chiêu 1: Yêu cầu “Show” biểu phí trước
Khi khách hàng thông báo tên Forwarder chỉ định, bạn hãy email ngay cho Forwarder đó tại Việt Nam: “Tôi là Shipper của lô hàng này. Đề nghị bạn gửi Biểu phí Local Charges áp dụng cho lô hàng này để tôi kiểm tra trước khi lấy Booking”.
Nếu thấy phí quá ảo, lập tức khiếu nại với người mua bên nước ngoài.
Tuyệt chiêu 2: Thỏa thuận “Chặn trần” trong hợp đồng
Hãy bổ sung một điều khoản nhỏ nhưng cực kỳ quyền lực vào Sales Contract (Hợp đồng ngoại thương):
“Người mua có quyền chỉ định Hãng tàu/Forwarder. Tuy nhiên, phí Local Charges tại cảng xuất (Việt Nam) do Forwarder chỉ định thu không được vượt quá mức giá cước trung bình của thị trường. Mọi chi phí chênh lệch phát sinh, Người mua phải chịu trách nhiệm thanh toán lại cho Người bán”.
Có câu này, ông Tây sẽ tự đi “gõ đầu” cái Forwarder của ổng, bắt họ thu đúng giá cho bạn.
Tuyệt chiêu 3: Chuyển sang bán C&F, CIF hoặc DAP
Cách giải quyết triệt để nhất là giành lại quyền làm chủ cuộc chơi. Thay vì bán FOB, hãy thuyết phục khách hàng cho bạn bán CIF, CFR hoặc DAP.
Khi đó, BẠN là người trả cước biển, BẠN tự tìm Forwarder ruột của mình ở Việt Nam để book tàu (ví dụ: Trần Duy Thuận). Forwarder Việt Nam vì muốn lấy cước biển của bạn nên sẽ chăm sóc bạn tận răng, Local Charges thu cực kỳ tình thương mến thương!
Lời kết
Trong Logistics, bán FOB không phải lúc nào cũng “nhàn”. Sự chủ quan và thiếu hiểu biết về quyền lực của Forwarder chỉ định đã khiến rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam bị bào mòn lợi nhuận một cách oan uổng. Hãy làm chủ đàm phán ngay từ đầu để bảo vệ từng đồng tiền mồ hôi nước mắt của công ty bạn!
