Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Trong ngành vận tải biển, có một sự thật tàn khốc mà ít Forwarder nào nói thẳng với bạn: Booking Confirmation (Xác nhận đặt chỗ) không phải là tấm vé đảm bảo 100% hàng sẽ được lên tàu. Nó chỉ là một tấm vé “vào cửa” để tham gia vào quy trình xét duyệt xếp hàng (Loading process) của hãng tàu mà thôi.
Khi bạn nhận được thông báo: “We regret to inform that your shipment has been rolled to the next vessel…” (Chúng tôi rất tiếc thông báo hàng của bạn đã bị rớt sang chuyến sau…), đó không phải là sự ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một thuật toán tối ưu hóa lợi nhuận cực kỳ phức tạp mang tên Cargo Rolling.
Bài viết này sẽ đi sâu vào “hộp đen” của hãng tàu để giúp bạn hiểu luật chơi và tìm cách tránh trở thành nạn nhân.
Bản chất kinh tế học của Cargo Rolling: Tại sao Hãng tàu “tham lam”?
Nhiều chủ hàng cho rằng hãng tàu làm ăn thiếu chuyên nghiệp khi nhận quá tải (Overbooking). Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị, đây là nghiệp vụ Yield Management (Quản trị hiệu suất) – tương tự như các hãng hàng không bán vé máy bay (Overbook vé).
Cơ chế Overbooking 120%
Dữ liệu lịch sử cho thấy, trung bình có khoảng 15-20% lượng booking bị hủy (Cancellation) hoặc khách không có hàng (No-show) vào phút chót. Nếu hãng tàu chỉ nhận đúng 100% sức chở (Capacity), tàu sẽ chạy với 20% khoảng trống lãng phí.
=> Hãng tàu buộc phải nhận booking lên tới 110-120% sức chở. Khi tất cả các chủ hàng đều xuất hiện đầy đủ, “ghế nhạc” sẽ thiếu, và dĩ nhiên, ai đó sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.
Ai sẽ bị “đá” lại? (Phân tích ma trận ưu tiên)
Khi tàu quá tải, Hãng tàu (hoặc hệ thống AI của họ) sẽ quét qua danh sách booking và lọc theo thứ tự ưu tiên. Nếu lô hàng của bạn có các đặc điểm sau, nguy cơ rớt tàu là 90%:
a. Cước thấp & Hợp đồng lỏng lẻo (Spot Rate vs NAC)
Đây là quy luật “Tiền nào của nấy”.
- Hàng đi cước Spot (FAK – Freight All Kinds): Giá rẻ, thay đổi theo tuần. Đây là nhóm dễ bị rớt nhất vì biên lợi nhuận thấp.
- Hàng đi cước NAC (Named Account): Hợp đồng dài hạn với các tập đoàn lớn (Key Accounts). Nhóm này là “con cưng”, được bảo vệ suất đi (Space Protection).
b. Vấn đề về Trọng lượng (Weight Restrictions)
Tàu container không chỉ bị giới hạn bởi số chỗ (Slots/TEU) mà còn bởi Tải trọng (Deadweight). Một con tàu có thể còn chỗ trống để xếp container, nhưng đã hết tải trọng cho phép.
=> Các container hàng nặng (đá, gạo, vật liệu xây dựng, kim loại) thường bị rớt lại để nhường chỗ cho hàng nhẹ (nội thất, dệt may) nhằm tối ưu hóa số lượng container xếp lên tàu.
c. Cảng chuyển tải (Transshipment Hub)
Rủi ro rớt tàu không chỉ xảy ra ở cảng đi (POL), mà nguy hiểm hơn là rớt tại cảng trung chuyển (Transshipment Port) như Singapore, Busan, Hong Kong.
Nếu tàu mẹ (Mother Vessel) bị trễ hoặc đầy tải, hàng từ tàu con (Feeder) gom về sẽ bị kẹt lại cảng trung chuyển. Hàng nằm tại Singapore 2 tuần mà không ai hay biết là chuyện thường tình.
Cái giá phải trả cho việc Rớt tàu (Cost Impact)
Thiệt hại của Cargo Rolling không chỉ là thời gian, nó đánh trực tiếp vào P&L (Báo cáo lại lỗ) của lô hàng:
| Loại chi phí | Phân tích sâu |
|---|---|
| Port Storage (Lưu bãi cảng) | Đây là điểm tranh cãi lớn nhất. Hãng tàu có thể miễn phí lưu container (Demurrage) cho bạn vì lỗi của họ, nhưng Cảng vụ thì vẫn thu phí lưu bãi (Storage). Ai trả? Thường chủ hàng vẫn phải “ngậm đắng” trả khoản này. |
| Reefer Power (Điện lạnh) | Với hàng lạnh, mỗi ngày rớt lại cảng bạn mất thêm 30-50 USD tiền cắm điện chạy máy lạnh. Nếu rớt 7 ngày, con số này rất lớn. |
| Letter of Credit (L/C) | Bill of Lading được phát hành muộn (Shon on board date bị trễ) dẫn đến chứng từ không hợp lệ (Discrepancy), ngân hàng từ chối thanh toán. |
Chiến lược “Sinh tồn” cho Chủ hàng (Advanced Strategy)
Thay vì thụ động chờ đợi, hãy áp dụng các chiến thuật sau để nâng hạng ưu tiên cho lô hàng của bạn:
Chiến thuật 1: Split Shipment (Chia để trị)
Đừng bao giờ dồn 20 container vào một B/L duy nhất trong mùa cao điểm. Hãy chia thành 2 booking (mỗi booking 10 cont).
Lý do: Khi tàu chỉ còn dư đúng 10 chỗ (slots), hệ thống sẽ gạt bỏ booking 20 cont của bạn, nhưng sẽ nhận booking 10 cont. “Méo mó có hơn không”, ít nhất bạn vẫn đẩy được 50% hàng đi để giữ uy tín với khách.
Chiến thuật 2: “Buffer Days” cho Cut-off Time
Một bí mật nhỏ: Danh sách rớt tàu thường được chốt vào thời điểm Closing Time (Cut-off). Những lô hàng hoàn thành thủ tục hải quan và hạ bãi (Gate-in) sớm trước 12-24 tiếng so với giờ G thường được hệ thống đánh dấu “Ready to Load” và ít bị rớt hơn những lô hàng sát giờ.
Chiến thuật 3: Đàm phán điều khoản “No-Roll”
Nếu hàng thực sự gấp (hàng sự kiện, hàng mùa vụ Giáng sinh), hãy yêu cầu Forwarder book cước Premium / Priority Tier (như Maersk Spot, CMA CGM Seapriority, Hapag-Lloyd Quick Quotes).
Bạn sẽ phải trả thêm $200-$500/cont, nhưng đổi lại là cam kết bồi thường nếu hãng tàu để rớt hàng. Đây là phí bảo hiểm rủi ro cần thiết.
Chiến thuật 4: Tránh các tuyến “Hot” trung chuyển
Trong mùa cao điểm tắc nghẽn, hãy cố gắng book tàu đi thẳng (Direct Service) dù giá cao hơn. Tránh các tuyến transship qua Singapore hay Colombo nếu không muốn container của bạn nằm “nghỉ mát” ở đó 2 tuần.
Kết luận
Cargo Rolling là cuộc chơi của xác suất và quản trị rủi ro. Bạn không thể kiểm soát hãng tàu, nhưng bạn có thể kiểm soát cách mình chơi: Chia nhỏ booking, hoàn tất thủ tục sớm và chấp nhận trả giá cao hơn cho những lô hàng sinh tử.
Bạn đã bao giờ bị hãng tàu phạt tiền lưu bãi dù lỗi rớt tàu là do họ? Hãy chia sẻ câu chuyện “đau thương” của bạn bên dưới để cộng đồng cùng rút kinh nghiệm!
📚 Tài liệu tham khảo chuyên sâu:
- Maersk Knowledge Hub: Understanding Short Shipment and Roll Over mechanics.
- JOC (Journal of Commerce): Rolled cargo data shows transshipment pain points.
