Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Hãy tưởng tượng: Lô hàng trị giá 500.000 USD của bạn đã cập cảng Cát Lái. Khách hàng đang gào thét đòi hàng để kịp chạy dây chuyền sản xuất. Nhưng trớ trêu thay, bộ Vận đơn gốc (Original Bill of Lading) vẫn đang kẹt ở ngân hàng hoặc bị thất lạc đâu đó trên đường chuyển phát nhanh.
Hãng tàu kiên quyết: “Không có Bill gốc, không nhả hàng (Release cargo)”. Mỗi ngày trôi qua, phí lưu kho bãi tăng lên chóng mặt.
Lúc này, Forwarder rỉ tai bạn: “Ký cái LOI đi, hãng tàu sẽ nhả hàng ngay”. Vậy thực chất tờ giấy này là gì? Bạn có nên ký nó không? Hay bạn đang tự tròng dây thòng lọng vào cổ mình?
Letter of Indemnity (LOI) là gì?
Letter of Indemnity (LOI) – Thư cam kết bồi thường, là một văn bản pháp lý trong đó một bên (thường là Chủ hàng/Shipper) cam kết sẽ bồi thường toàn bộ thiệt hại và gánh chịu mọi trách nhiệm cho bên kia (thường là Hãng tàu/Carrier) nếu có bất kỳ khiếu nại nào phát sinh từ việc thực hiện một yêu cầu cụ thể (thường là yêu cầu rủi ro).
Hiểu đơn giản: Bạn nói với Hãng tàu: “Anh cứ làm theo ý tôi đi (dù hơi sai quy trình). Nếu có ai kiện anh, tôi sẽ đứng ra đền tiền và chịu trận thay anh.”
3 Trường hợp “Kinh điển” phải dùng đến LOI
Trong thực tế vận hành logistics, LOI thường xuất hiện ở 3 tình huống nhạy cảm sau:
Trường hợp 1: Giao hàng không có Vận đơn gốc (Delivery without Original B/L)
Đây là trường hợp phổ biến nhất. Tàu đã đến nhưng chứng từ chưa tới. Để tránh phí lưu kho, Consignee (Người nhận hàng) sẽ ký LOI cam kết chịu trách nhiệm để hãng tàu giao hàng trước (Release cargo). Sau này khi có Bill gốc, họ sẽ nộp lại sau.
Rủi ro: Nếu sau này có một “chủ hàng thật” khác cầm bộ Bill gốc đến đòi hàng, Hãng tàu sẽ quay sang đòi tiền bạn theo tờ LOI này.
Trường hợp 2: Cấp Vận đơn sạch cho hàng hư hỏng (Clean B/L for Damaged Cargo)
Khi xếp hàng lên tàu, thuyền phó phát hiện bao bì bị rách hoặc thùng bị móp. Theo luật, họ phải ghi chú vào Bill (gọi là Dirty Bill). Nhưng Ngân hàng sẽ từ chối thanh toán L/C nếu Bill bị “bẩn”.
Shipper sẽ năn nỉ hãng tàu: “Anh cứ cấp Clean Bill giúp em để em lấy tiền ngân hàng. Em ký LOI cam kết nếu khách bên kia khiếu nại hàng hư, em tự chịu, không bắt đền hãng tàu.”
⚠️ Cảnh báo: Đây thực chất là hành vi gian lận thương mại (Fraud). Tòa án và Bảo hiểm thường không công nhận hiệu lực của loại LOI này.
Trường hợp 3: Giao hàng tại cảng khác (Change of Destination – COD)
Trên Bill ghi cảng đích là Hải Phòng, nhưng hàng đang đi thì bạn muốn đổi hướng về Đà Nẵng. Hãng tàu sẽ yêu cầu bạn ký LOI để bảo vệ họ khỏi rủi ro giao nhầm địa điểm so với hợp đồng vận chuyển ban đầu.
Tại sao LOI được gọi là “Con dao hai lưỡi”?
Sức mạnh của LOI nằm ở chỗ nó phá vỡ các quy tắc an toàn thông thường để đẩy nhanh tốc độ thương mại. Nhưng cái giá phải trả là cực đắt nếu sự cố xảy ra:
| Đối tượng | Rủi ro gặp phải |
|---|---|
| Với Chủ hàng (Shipper/Consignee) | Mất quyền bảo hiểm: Nếu bạn ký LOI để đổi lấy Clean Bill cho hàng hư, công ty Bảo hiểm sẽ từ chối bồi thường vì bạn đã cố tình che giấu tình trạng hàng hóa. Bạn sẽ mất trắng. |
| Với Hãng tàu (Carrier) | Rủi ro không đòi được tiền: LOI chỉ có giá trị khi người ký (Chủ hàng) có tiền. Nếu Chủ hàng phá sản sau khi ký LOI, hãng tàu lãnh đủ hậu quả pháp lý từ bên thứ 3. |
| Về mặt Pháp lý | Nhiều tòa án quốc tế coi LOI (đặc biệt là loại che giấu hư hỏng) là hành vi lừa dối bên thứ ba (ngân hàng/người mua) và tuyên bố LOI vô hiệu (Unenforceable). |
Lời khuyên “Sinh tồn” từ chuyên gia (Trần Duy Thuận)
Khi đứng trước quyết định ký hay không ký LOI, hãy cân nhắc kỹ 3 nguyên tắc vàng sau:
Nguyên tắc 1: Chỉ dùng cho “Delivery without B/L”, né xa “Damaged Cargo”
Ký LOI để lấy hàng sớm (khi chưa có Bill) là nghiệp vụ chấp nhận được và phổ biến. Nhưng tuyệt đối KHÔNG ký LOI để che giấu tình trạng hàng hư hỏng. Đó là lừa đảo, và cái kim trong bọc lâu ngày sẽ lòi ra.
Nguyên tắc 2: Phải có Bảo lãnh Ngân hàng (Bank Guarantee)
Hãng tàu thường không tin tưởng tờ giấy A4 đóng dấu của công ty bạn đâu. Họ sẽ yêu cầu LOI phải có xác nhận bảo lãnh của Ngân hàng cấp 1. Điều này đồng nghĩa bạn sẽ bị Ngân hàng phong tỏa (kỹ quỹ) một số tiền tương ứng (thường là 110-150% giá trị lô hàng) trong thời gian dài (có thể lên tới 1-2 năm).
=> Hãy tính toán kỹ: Tiền lãi suất bị giam vốn tại ngân hàng có rẻ hơn phí lưu kho bãi không?
Nguyên tắc 3: Giới hạn thời gian hiệu lực
Đừng bao giờ ký một chiếc LOI có giá trị “Vô thời hạn” (Indefinite). Hãy đàm phán để LOI tự động hết hiệu lực sau khi bạn nộp lại đủ bộ Vận đơn gốc (ví dụ: sau 3 tháng hoặc khi Bill gốc được surrender).
Kết luận
Letter of Indemnity (LOI) là một công cụ tài chính sắc bén giúp bôi trơn chuỗi cung ứng khi chứng từ bị tắc nghẽn. Tuy nhiên, hãy sử dụng nó như một liều “kháng sinh liều cao”: Chỉ dùng khi thực sự cần thiết, dùng đúng chỉ định và phải hiểu rõ tác dụng phụ.
Nếu bạn đang bị kẹt hàng tại cảng vì thiếu chứng từ và đang phân vân về các điều khoản trong mẫu LOI của hãng tàu, đừng ngần ngại liên hệ để được tư vấn pháp lý cụ thể.
📚 Nguồn tham khảo & Cơ sở pháp lý uy tín:
- UK P&I Club: https://www.ukpandi.com/news-and-resources/news/article/briefings/2020/letters-of-indemnity/
- NorthStandard P&I: https://north-standard.com/insights-and-resources/resources/archive/articles/article-letters-of-indemnity-lois-and-delivery-of-cargo-without-presentation-of-original-bills-of-lading-3588
