Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Trong giao thương quốc tế, đặc biệt là khi thanh toán bằng Thư Tín Dụng (L/C), bộ chứng từ chính là “mạng sống” của doanh nghiệp xuất khẩu. Bạn giao hàng xịn 100%, nhưng chứng từ có tì vết, Ngân hàng vẫn có quyền đóng băng tiền của bạn.
Một trong những tì vết cay đắng nhất, xuất phát từ hiện trường bốc xếp chứ không phải do nhân viên Chứng từ gõ sai máy tính, chính là: Vận đơn bị ghi chú (Claused B/L hay Dirty B/L).
Kịch bản “Bế tắc tiền tỷ” thường diễn ra như sau:
Sếp xuất khẩu một lô hàng may mặc sang Mỹ, thanh toán bằng L/C. Tại bãi đóng hàng (hoặc kho CFS), trong lúc bốc xếp, xe nâng lỡ càng làm móp nhẹ góc của 3 thùng carton, và trời mưa lất phất làm ướt xước 2 thùng khác.
Nhân viên Ops hiện trường tặc lưỡi: “Ôi dào, móp cái vỏ thùng carton bên ngoài thôi, áo quần bên trong bọc nilon hết rồi, chả sao cả, cứ bốc lên đi!”.
Sự trung thực “bóp dái” bắt đầu từ đây: Nhân viên kiểm đếm (Tallyman) của Hãng tàu thấy vậy, liền ghi chú sự thật vào Biên bản giao nhận (Mate’s Receipt). Căn cứ vào đó, Hãng tàu in thẳng một dòng chữ lên mặt trước tờ Vận đơn gốc (Bill of Lading): “3 cartons dented, 2 cartons wet” (3 thùng móp, 2 thùng ướt).
Nhân viên Docs cầm tờ Vận đơn đó kẹp vào bộ chứng từ, hớn hở ra Ngân hàng xin rút tiền. Và bùm! Ngân hàng gõ búa: TỪ CHỐI THANH TOÁN!
Tại sao Ngân hàng lại tàn nhẫn với “Vận đơn dơ”?
Ngân hàng không làm việc bằng cảm xúc hay bằng việc “nhìn xem hàng bên trong có hư không”. Họ chỉ làm việc bằng văn bản và Quy tắc UCP 600 (Quy tắc thực hành thống nhất về Tín dụng chứng từ).
Theo Điều 27 của UCP 600, Ngân hàng CHỈ CHẤP NHẬN một Vận đơn Hoàn hảo (Clean Transport Document). Vận đơn hoàn hảo là vận đơn KHÔNG CÓ bất kỳ ghi chú hay phê phán nào nói rõ về tình trạng khuyết tật của hàng hóa hoặc bao bì.
Ngay khi Hãng tàu in dòng chữ “thùng móp, thùng ướt, bao bì rách…” lên Vận đơn, nó chính thức biến thành Vận đơn dơ (Dirty B/L / Claused B/L). Ngân hàng lập tức đánh lỗi bất hợp lệ (Discrepancy).
Tiền của bạn bị treo. Bạn bị đẩy vào thế yếu hoàn toàn. Khách hàng bên Mỹ biết bạn đang khao khát lấy tiền, họ sẽ vin vào lỗi “hàng hư hỏng bao bì” này để ép bạn giảm giá (Discount) 5% – 10% giá trị lô hàng thì họ mới chịu ký xác nhận cho Ngân hàng nhả tiền ra!
Tuyệt chiêu “Hóa phép” Vận đơn dơ thành Vận đơn sạch (Clean B/L)
Đừng bao giờ để tờ Vận đơn in ra rồi mới tìm cách sửa, vì Hãng tàu sẽ không bao giờ chịu xóa dòng chữ đó đi nếu hàng thực tế bị móp. Hãy đánh chặn từ gốc!
A. Xử lý “Tiền trảm hậu tấu” ngay tại cảng (Nhiệm vụ của Ops):
Nếu phát hiện thùng các-tông bị rách, móp, ướt trước khi đưa lên tàu… TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC CHO BỐC LÊN!
Nhân viên Ops phải lập tức yêu cầu dừng bốc kiện hàng đó. Chạy ngay đi mua thùng các-tông mới (hoặc gọi xưởng chở vỏ thùng mới ra cảng) để thay ruột (Repacking) ngay lập tức. Thà tốn 500 ngàn đồng tiền bồi dưỡng công nhân đóng lại vỏ thùng, còn hơn bị giam 2 tỷ đồng tại ngân hàng!
B. Sử dụng Thư cam kết bồi thường (LOI) – Con dao hai lưỡi:
Nếu lỡ thùng bị rách mà tàu sắp chạy không kịp thay vỏ, sếp có thể làm một tờ Thư cam kết (Letter of Indemnity – LOI) gửi cho Hãng tàu. Trong thư ghi rõ: “Chúng tôi biết hàng bị móp vỏ, nhưng xin Hãng tàu hãy cấp cho chúng tôi một Vận đơn Sạch (Clean B/L) để chúng tôi thanh toán L/C. Nếu khách hàng kiện cáo về vỏ thùng móp, chúng tôi xin chịu mọi trách nhiệm và bồi thường cho Hãng tàu”.
Lưu ý: Hãng tàu có quyền TỪ CHỐI tờ LOI này nếu họ thấy rủi ro quá lớn. Đây chỉ là phương án năn nỉ phút chót.
C. “Rào trước” trong Hợp đồng L/C:
Nếu hàng của bạn là sắt thép (thường xuyên bị rỉ sét do để ngoài trời), hãy yêu cầu khách hàng ghi chú thêm vào L/C một điều khoản cứu mạng: “Vận đơn có ghi chú hàng bị rỉ sét bề mặt (surface rust) vẫn được chấp nhận”. Lúc này, Ngân hàng sẽ phải tuân theo L/C và thanh toán cho bạn dù Vận đơn có “dơ” đôi chút.
Lời kết
Một bộ phận Chứng từ (Docs) giỏi không thể cứu được một lô hàng nếu bộ phận Hiện trường (Ops) làm việc cẩu thả. Hãy nhớ khẩu quyết: “Bao bì là mặt mũi của lô hàng”. Với Ngân hàng, 1 thùng hàng móp có sức tàn phá ngang với 1 container hàng hỏng. Hãy bảo vệ vỏ thùng như bảo vệ chính dòng tiền của công ty bạn!
