Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Trong ngành Logistics, Forwarder (Đại lý giao nhận) là những người bạn đồng hành không thể thiếu của doanh nghiệp. Nhưng nếu bạn chọn sai bạn, cái giá phải trả không chỉ là sự bực mình, mà là việc phải móc túi trả tiền cước biển đến tận 2 lần cho cùng một lô hàng!
Đây là một cú lừa mang tính hệ thống, lợi dụng sự chồng chéo của các loại Vận đơn và Quyền cầm giữ hàng hóa trong luật Hàng hải.
Kịch bản “Bị lừa ngay trên sân nhà” đẫm nước mắt:
Sếp có lô hàng xuất khẩu đi Mỹ. Đi khảo giá, Hãng tàu báo 5.000 USD, các công ty Logistics lớn báo 4.800 USD. Tự nhiên có một công ty Forwarder A (rất nhỏ, hoặc một bạn sale freelancer) chào giá rẻ giật mình: 4.200 USD. Thấy tiết kiệm được cả ngàn Đô, sếp chốt ngay lập tức.
Hàng lên tàu êm ru. Sếp thanh toán đủ 4.200 USD cho Forwarder A và nhận về tờ Vận đơn nhà (House Bill – HBL). Sếp yên tâm gửi chứng từ cho khách hàng bên Mỹ.
30 ngày sau, hàng cập cảng Mỹ. Khách hàng cầm HBL ra đại lý nhận lệnh giao hàng (D/O) thì bị từ chối thẳng thừng. Đại lý tại Mỹ (Forwarder B) thông báo: “Thằng Forwarder A ở Việt Nam chưa trả tao 4.200 USD tiền cước. Mày muốn lấy hàng thì nộp tiền cước cho tao, nếu không tao sẽ đem đấu giá lô hàng này để trừ nợ!”.
Sếp điên cuồng gọi cho Forwarder A thì thuê bao quý khách vừa gọi đã tắt máy, văn phòng đóng cửa, công ty giải thể. Sếp gào lên với đại lý Mỹ: “Tao đã trả 100% tiền cho thằng A rồi mà!”. Đại lý Mỹ lạnh lùng đáp: “Kệ mày, đi mà tìm thằng A đòi. Không nộp tiền thì mất hàng!”.
Cuối cùng, để cứu lô hàng tiền tỷ và tránh việc khách hàng kiện hủy hợp đồng, sếp đành ngậm đắng nuốt cay móc túi trả thêm 4.200 USD nữa. Trả cước 2 lần cho 1 chuyến đi!
Bản chất của ma trận bán cước qua tay (Co-loading)
Tại sao lại có sự xuất hiện của Forwarder B ở đây? Bạn cần hiểu rõ khái niệm Co-loading (Gom hàng/Mua đi bán lại cước).
Forwarder A thực chất là một công ty nhỏ, không có hợp đồng trực tiếp với Hãng tàu, cũng không phải là một NVOCC (Người vận tải không có tàu) thực thụ. Để có cước, A phải đi mua lại chỗ (book qua) một Forwarder B lớn hơn (Master Consolidator).
Quy trình dòng tiền đáng lẽ ra phải là: Bạn -> Trả tiền cho A -> A trả tiền cho B -> B trả tiền cho Hãng tàu.
Nhưng A nổi lòng tham, nhận tiền của bạn xong thì “ôm tiền bỏ trốn”, bùng nợ B. Lúc này, B trở thành chủ nợ, và họ nắm đằng chuôi vì họ kiểm soát tờ Master Bill (MBL).
Thanh gươm pháp lý: Quyền Cầm Giữ Hàng Hóa (Lien Clause)
Bạn tự hỏi: “Tôi có hợp đồng, có hóa đơn chuyển khoản cho A, tại sao B lại dám giữ hàng của tôi?”.
Sự thật tàn nhẫn là Luật Hàng hải quốc tế có một điều khoản gọi là Lien on Cargo (Quyền cầm giữ hàng hóa). Điều khoản này được in ở mặt sau của mọi tờ Vận đơn, quy định rằng: Người vận chuyển có quyền lưu giữ hàng hóa để đảm bảo thanh toán mọi khoản tiền cước, phụ phí, hoặc các khoản nợ liên quan đến lô hàng đó.
Vì A nợ tiền cước của B, nên B (với tư cách là người phát hành Master Bill cho A) có toàn quyền giữ lô hàng lại hợp pháp. Việc bạn đã trả tiền cho A là giao dịch dân sự giữa bạn và A, B không quan tâm. Pháp luật bảo vệ người đang thực tế chuyên chở và giữ hàng!
3 Tuyệt chiêu “Test nhân phẩm” để né Forwarder lừa đảo
Để không trở thành nạn nhân của những Forwarder “ma”, trước khi giao lô hàng tiền tỷ của mình, hãy áp dụng các bước kiểm tra đối tác sau:
- Cảnh giác với giá rẻ bất thường: Trong Logistics, giá cước thường sàn sàn nhau. Nếu một công ty lạ hoắc chào giá rẻ hơn thị trường 10-20%, đó chắc chắn là bẫy. Bọn lừa đảo thường dùng mồi nhử giá rẻ để gom thật nhiều tiền cước rồi ôm một mẻ bỏ trốn.
- Kiểm tra tư cách hội viên: Hãy ưu tiên làm việc với các Forwarder là thành viên của các hiệp hội uy tín như WCA (World Cargo Alliance), FIATA, hoặc VLA (Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam). Các tổ chức này có quỹ bảo lãnh (Guarantee Fund). Nếu hội viên của họ bùng tiền, bạn có thể khiếu nại lên hiệp hội để được hỗ trợ đền bù.
- Yêu cầu xem Master Bill: Nếu bạn nghi ngờ Forwarder A bán qua tay, hãy mạnh dạn yêu cầu họ: “Gửi cho anh xem bản nháp Master Bill (MBL draft) nhé”. Nếu trên MBL thể hiện tên người gửi là một Forwarder B khác, bạn phải nhận thức được rủi ro Co-loading và yêu cầu A cung cấp giấy tờ chứng minh họ đã thanh toán cước cho B trước khi bạn trả tiền cho A.
Lời kết
Trong kinh doanh quốc tế, việc chọn đối tác Logistics quan trọng không kém việc chọn khách hàng. Đừng vì tham rẻ vài trăm Đô la mà giao phó lô hàng chục tỷ đồng cho những đơn vị không có năng lực tài chính và uy tín. Hãy “chọn mặt gửi vàng”, bởi khi sự cố xảy ra, luật pháp sẽ đứng về phía người nắm giữ tờ Vận đơn gốc và kiểm soát hàng hóa, chứ không đứng về phía những giọt nước mắt oan uổng!
