Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Hãy tưởng tượng: Bạn vừa xuất khẩu thành công 1 container Gạo sang Dubai. Hàng cập cảng, bạn hối thúc người mua (Consignee) ra lấy hàng và thanh toán nốt tiền. Nhưng gọi điện không nghe, email không đáp. Đối tác đã chính thức “bốc hơi”!
Lúc này, bạn tặc lưỡi: “Thôi đen quá, coi như mất toi tiền cọc và lô hàng”. Bạn nghĩ sự việc dừng lại ở đó? KHÔNG HỀ!
Ba tháng sau, Hãng tàu gửi thẳng một cái trát đòi nợ về văn phòng bạn tại Việt Nam: “Yêu cầu thanh toán 20.000 USD (gần 500 triệu đồng) tiền lưu bãi và lưu cont. Nếu không sẽ khởi kiện!”.
Bạn tá hỏa: “Hàng của tôi bị nó cướp, tôi là nạn nhân, tại sao bắt tôi đền?”. Bài viết này sẽ vạch trần “cơn ác mộng” mang tên Abandoned Cargo (Hàng tồn đọng) và cách giải cứu doanh nghiệp khỏi đống nợ từ trên trời rơi xuống.
1. Abandoned Cargo (Hàng bỏ rơi/Tồn đọng) là gì?
Trong Logistics, một lô hàng được coi là Abandoned Cargo khi nó cập cảng đích nhưng quá thời hạn quy định (thường là 30 – 90 ngày tùy quốc gia) mà không có ai đến làm thủ tục hải quan nhận hàng.
Tại sao Consignee lại “bỏ bom” lô hàng?
- Thị trường biến động giá quá mạnh, họ thấy bỏ cọc còn rẻ hơn là nhận hàng.
- Công ty nhập khẩu bị phá sản, vướng vòng lao lý.
- Hàng không đạt chất lượng (bị mốc, hư hỏng trong quá trình đi biển) nên họ từ chối nhận.
- Họ là những kẻ lừa đảo chuyên nghiệp.
2. Cạm bẫy Dem/Det: Cỗ máy “đốt tiền” khủng khiếp
Khi container nằm phơi sương tại cảng đích, nó không nằm đó miễn phí. Cỗ máy tính tiền bắt đầu chạy sau khi hết hạn Free Time:
- Phí lưu bãi (Storage / Port Dues): Cảng thu tiền diện tích cái container chiếm chỗ.
- Phí lưu container (Demurrage): Hãng tàu thu tiền thuê cái vỏ thùng sắt.
- Chi phí cắm điện (Plugging Fee): Nếu là cont lạnh (Reefer), mỗi ngày mất thêm 50-100 USD tiền cắm điện chạy máy lạnh.
👉 Lưu ý: Cước phạt này ở nước ngoài (Mỹ, Châu Âu, Trung Đông…) đắt gấp chục lần Việt Nam. Chuyện tiền phạt Dem/Det cao gấp 3 lần giá trị hàng hóa bên trong là cực kỳ bình thường!
3. Nghịch lý cay đắng: Tại sao Shipper (Người bán) lại phải trả tiền?
Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam cãi cùn với hãng tàu: “Tao bán hàng FOB/CIF, hàng tới cảng kia là thuộc về thằng mua rồi, đòi nó đi!”.
Về mặt pháp lý vận tải, Hãng tàu nắm đằng chuôi thông qua tờ Vận Đơn (Bill of Lading).
- Bạn (Shipper) là người trực tiếp đứng tên ký hợp đồng thuê tàu (hoặc thông qua Forwarder).
- Hãng tàu chỉ biết: “Anh giao cái thùng sắt này cho tôi chở. Giờ người của anh không ra nhận, cái thùng của tôi không lấy lại được để cho người khác thuê. Anh là người đặt hàng tôi, anh phải chịu trách nhiệm đền bù thiệt hại!”.
Nếu bạn cố tình chây ì, Hãng tàu sẽ đưa bạn vào “Blacklist” (Danh sách đen), cấm toàn bộ các lô hàng xuất khẩu sau này của bạn, thậm chí nhờ tòa án kinh tế phong tỏa tài khoản ngân hàng.
4. 3 Chiêu “Thực Chiến” Giải Cứu Lô Hàng Tồn Đọng
Nếu xui rủi rơi vào tình huống này, phòng xuất nhập khẩu phải phản ứng cực nhanh trước khi tiền phạt nhân lên. Dưới đây là 3 phương án giải quyết (từ tốt nhất đến xấu nhất):
Phương án 1: Tìm khách mua mới (Change Consignee) – Tối ưu nhất
Ngay khi thấy khách cũ có dấu hiệu “chạy làng”, lập tức liên hệ với các đối tác khác tại cùng quốc gia đó, bán rẻ lô hàng (discount 30-50%). Sau đó, gửi yêu cầu cho Hãng tàu xin Tu chỉnh Vận đơn (Amend Bill) để đổi tên người nhận (Consignee mới).
Mẹo: Phải đàm phán xin hãng tàu giảm giá tiền Dem/Det để khách mới có động lực ra lấy hàng.
Phương án 2: Kéo hàng về Việt Nam (Return to Origin)
Chỉ dùng khi hàng hóa có giá trị cực cao (Máy móc, thiết bị đắt tiền). Bạn sẽ phải trả tiền cước tàu chiều về, cộng với toàn bộ chi phí lưu bãi phát sinh tại cảng đích. Với hàng nông sản giá trị thấp, tiền kéo về thường đắt hơn tiền hàng nên chả ai chọn cách này.
Phương án 3: Từ bỏ hàng (Letter of Abandonment) – Chốt lỗ
Nếu không thể tìm được khách mua mới và tiền phạt đã quá cao, hãy dũng cảm “cắt lỗ”.
- Gửi cho Hãng tàu một Thư từ bỏ hàng (Letter of Abandonment – LOA).
- Ủy quyền cho Hãng tàu phối hợp với Hải quan nước sở tại đem lô hàng ra đấu giá hoặc tiêu hủy.
- TUYỆT CHIÊU ĐÀM PHÁN: Cùng lúc gửi LOA, hãy thương lượng với Hãng tàu: “Tôi chấp nhận mất hàng để các anh bán đấu giá thu hồi vỏ cont. Đổi lại, xin miễn toàn bộ phí Dem/Det phát sinh”. Thường hãng tàu sẽ đồng ý vì họ cũng muốn lấy lại cái vỏ cont nhanh nhất thay vì đôi co với bạn.
5. Lời khuyên “Xương Máu” để không sập bẫy
- Tuyệt đối không xuất hàng nếu chưa nhận đủ tiền cọc: Tối thiểu phải lấy cọc 30%, hoặc thanh toán bằng L/C an toàn.
- Tra cứu kỹ lịch sử đối tác: Đặc biệt là các đối tác tìm được qua mạng từ Châu Phi, Trung Đông.
- Thường xuyên track hàng: Đừng đưa Bill xong là vứt đó. Phải check liên tục xem tàu cập cảng chưa, khách đã đổi D/O chưa. Thấy 10 ngày chưa lấy là phải báo động đỏ ngay!
6. Kết luận
Trong thương mại quốc tế, Abandoned Cargo là cú tát đau điếng có thể đánh sập một doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hãy luôn nhớ: Chừng nào container rỗng chưa được trả về bãi an toàn, chừng đó trách nhiệm của Shipper vẫn còn lơ lửng trên đầu. Hãy trang bị kiến thức để xử lý khủng hoảng thay vì chắp tay cầu nguyện!
