Chào các bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Bạn có nhớ vụ cháy tàu X-Press Pearl thảm khốc ngoài khơi Sri Lanka hay hàng loạt vụ cháy container bí ẩn trên đại dương gần đây? Các cuộc điều tra sau đó thường chỉ ra một nguyên nhân chung: Hàng Nguy hiểm (Dangerous Goods) bị khai báo sai hoặc đóng gói không đúng quy cách.
Nhiều chủ hàng thường nghĩ: “Tôi đâu có buôn vũ khí hay thuốc nổ, tôi chỉ xuất khẩu nước hoa, than củi, hay pin máy tính thôi mà?”. Thực tế, trong mắt các hãng tàu và luật pháp quốc tế, tất cả những món đồ kể trên đều là Hàng Nguy hiểm.
Việc vận chuyển loại hàng này không chỉ tốn kém hơn, phức tạp hơn mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý cực lớn. Bài viết này sẽ là cẩm nang an toàn, giải thích Hàng Nguy hiểm là gì, cách đọc MSDS, và quy trình tuân thủ nghiêm ngặt theo “kinh thánh” của ngành vận tải biển: IMDG Code.
Hàng Nguy hiểm (DG) và “Kinh thánh” IMDG Code
Hàng Nguy hiểm (DG) là gì?
Hàng nguy hiểm (Dangerous Goods) là các chất, vật liệu hoặc vật phẩm có các tính chất lý/hóa (như dễ cháy, dễ nổ, ăn mòn, độc hại…) có khả năng gây rủi ro cho sức khỏe, sự an toàn, tài sản hoặc môi trường khi được vận chuyển.
Lưu ý quan trọng: Đừng nhầm lẫn giữa hàng DG (Dangerous Goods) và hàng quá khổ quá tải (OOG). DG nói về tính chất hóa học, OOG nói về kích thước vật lý.
IMDG Code là gì?
Nếu bạn muốn đưa hàng DG lên tàu biển, bạn phải tuân thủ IMDG Code (International Maritime Dangerous Goods Code). Đây là bộ luật quốc tế do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) ban hành.
Nó quy định chi tiết từng tí một: từ việc một chất cụ thể phải được đóng trong loại thùng nào, dán nhãn màu gì, cho đến việc nó được phép xếp gần những loại hàng nào khác trên tàu (quy tắc cách ly – segregation).
Phân loại 9 Nhóm Hàng Nguy hiểm (9 Classes)
IMDG Code chia hàng nguy hiểm thành 9 nhóm (Classes) dựa trên đặc tính rủi ro chính của chúng. Việc xác định đúng Class là bước đầu tiên bắt buộc.
- Class 1: Chất nổ (Explosives): Pháo hoa, đạn dược, pháo sáng.
- Class 2: Khí (Gases):
- Khí dễ cháy (Gas bật lửa, bình xịt tóc/sơn aerosol).
- Khí không dễ cháy, không độc (Bình oxy, Nitơ lỏng, Gas lạnh).
- Khí độc.
- Class 3: Chất lỏng dễ cháy (Flammable Liquids): Đây là nhóm phổ biến nhất trong xuất khẩu tiêu dùng: Sơn, xăng dầu, cồn, nước hoa, dung môi.
- Class 4: Chất rắn dễ cháy:
- Chất rắn dễ cháy (Diêm, bột kim loại).
- Chất có khả năng tự bốc cháy (Than củi, than gáo dừa – mặt hàng xuất khẩu lớn của Việt Nam nhưng rất rủi ro).
- Class 5: Chất oxy hóa & Peroxit hữu cơ: Phân bón (Ammonium Nitrate), chất tẩy trắng.
- Class 6: Chất độc & Chất lây nhiễm: Thuốc trừ sâu, hợp chất Xianua, mẫu bệnh phẩm, virus.
- Class 7: Chất phóng xạ: Nguyên liệu hạt nhân, thiết bị y tế dùng phóng xạ.
- Class 8: Chất ăn mòn (Corrosives): Axit, ắc quy (loại ướt), chất tẩy rửa mạnh.
- Class 9: Hàng nguy hiểm khác (Miscellaneous): Các chất không thuộc 8 nhóm trên nhưng vẫn gây nguy hiểm.
- Pin Lithium: (Trong điện thoại, laptop, xe điện). Đây là mặt hàng được kiểm soát cực kỳ gắt gao hiện nay.
- Đá khô, động cơ đốt trong, chất gây nguy hại cho môi trường biển.
“Chứng minh thư” của Hàng DG: MSDS và UN Number
Làm sao để biết hàng của bạn thuộc nhóm nào? Bạn không thể đoán. Bạn cần tài liệu kỹ thuật.
MSDS (Material Safety Data Sheet) là gì?
MSDS (hiện nay chuẩn quốc tế gọi là SDS – Safety Data Sheet) là Bảng chỉ dẫn an toàn hóa chất. Đây là tài liệu bắt buộc đầu tiên mà hãng tàu sẽ yêu cầu khi bạn muốn book chỗ cho hàng hóa chất hoặc hàng nghi ngờ là DG.
Cách đọc MSDS để làm hàng (Tập trung vào Mục 14)
Một bản MSDS có 16 mục, nhưng với dân logistics, Mục 14 (Transport Information) là quan trọng nhất. Nó sẽ cho bạn biết:
- UN Number (Mã UN): Mã số định danh quốc tế gồm 4 chữ số cho loại hàng đó. (Ví dụ: Sơn là UN 1263, Pin Lithium Ion là UN 3480).
- Proper Shipping Name: Tên vận chuyển chính thức (phải dùng tên này trên vận đơn, không dùng tên thương mại).
- Class: Nhóm nguy hiểm (như đã liệt kê ở Chương 2).Packing Group (PG): Mức độ nguy hiểm của hàng hóa (I: Nguy hiểm cao, II: Trung bình, III: Thấp). PG quyết định loại bao bì bạn được phép sử dụng.
Quy trình Đóng gói, Dán nhãn và Khai báo (Thực chiến)
1. Đóng gói (Packing): Phải dùng Bao bì chuẩn UN
Bạn không thể đổ axit vào chai nhựa thông thường hay bỏ pin lithium vào thùng carton mỏng. Hàng DG phải được đóng trong các bao bì đã được kiểm định và cấp chứng nhận UN Packaging. Trên thùng hàng phải có in mã ký hiệu UN (ví dụ: 4G/Y145/S…).
2. Dán nhãn (Labeling & Marking)
- Trên kiện hàng: Phải dán Nhãn đại diện cho Nhóm (ví dụ: hình thoi đỏ có ngọn lửa cho Class 3) và ghi rõ Số UN + Tên vận chuyển.
- Trên Container: Phải dán nhãn nguy hiểm (Placard) kích thước lớn (thường là 25x25cm) ở cả 4 mặt của container (hai bên hông, cửa sau và vách trước).
3. Tờ khai Hàng nguy hiểm (Multimodal Dangerous Goods Form)
Đây là cam kết pháp lý quan trọng nhất. Chủ hàng phải ký vào tờ khai này, xác nhận rằng hàng hóa đã được phân loại, đóng gói và dán nhãn đúng theo quy định của IMDG Code. Khai sai thông tin trên tờ này là vi phạm luật quốc tế nghiêm trọng.
Kết luận
Vận chuyển Hàng nguy hiểm tốn kém hơn (phụ phí DG surcharge), mất thời gian hơn (duyệt booking lâu, xét nghiệm MSDS) và rủi ro cao hơn hàng thường.
Lời khuyên cuối cùng của tôi: “Đừng bao giờ cố tình khai báo sai hàng DG thành hàng thường (General Cargo) để trốn phí hoặc cho nhanh gọn. Các hệ thống quét hiện đại và quy trình kiểm soát của hãng tàu sẽ phát hiện ra. Hậu quả không chỉ là phạt tiền, danh sách đen, mà bạn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự và đền bù hàng triệu đô la nếu cháy nổ xảy ra. Sự trung thực và tuân thủ quy trình là nguyên tắc sống còn.”
Nguồn tham khảo (References)
- International Maritime Organization (IMO) – IMDG Code: Trang chủ của tổ chức ban hành bộ luật, cung cấp thông tin cập nhật mới nhất về các sửa đổi của IMDG Code.
https://www.imo.org/en/OurWork/Safety/Pages/DangerousGoods-default.aspx - IATA (International Air Transport Association) – Dangerous Goods: Nếu bạn quan tâm đến vận chuyển DG đường hàng không, đây là nguồn chính thống nhất.
https://www.iata.org/en/programs/cargo/dgr/
