Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Khi đàm phán mua hàng quốc tế, các chủ doanh nghiệp Việt Nam thường có tâm lý muốn kiểm soát toàn bộ chi phí vận tải nên rất thích mua hàng theo điều kiện EXW (Ex Works – Giao tại xưởng). Incoterms quy định rất rõ, EXW là điều kiện mà giá mua hàng là rẻ nhất.
Nhưng đằng sau cái mác “giá rẻ” đó là một cái bẫy pháp lý khổng lồ mà nếu không tỉnh táo, bạn sẽ bị “lột sạch” lợi nhuận ngay tại nước ngoài.
Bản chất phũ phàng của EXW (Giao tại xưởng)
Theo điều kiện EXW, người bán (Xưởng sản xuất) có trách nhiệm tối thiểu nhất. Họ chỉ cần đóng gói hàng hóa, vứt ở cửa kho của họ, gọi bạn đến và nói: “Hàng xong rồi đấy, mày tự cho xe đến bốc lên, tự mang ra cảng và tự lo mọi thủ tục mang về nước mày đi!”.
Nhiều người mua Việt Nam nghĩ đơn giản: “Ôi dào, mình có Forwarder ruột lo hết từ A-Z (Door-to-Door) rồi, thuê xe tải bên đó đến lấy hàng ra cảng là xong, sợ gì!”.
Và đây chính là lúc bi kịch bắt đầu.
Cú sốc mang tên: “Giấy Phép Xuất Khẩu” (Export License)
Kịch bản “tràn bờ đê” thường diễn ra như sau:
Bạn mua một lô hàng từ một xưởng gia công nhỏ nằm sâu trong nội địa Trung Quốc. Forwarder của bạn điều xe tải đến tận xưởng bốc hàng, chở rầm rập ra cảng Thượng Hải để làm thủ tục Hải quan xuất khẩu.
Lúc này, Hải quan Trung Quốc chặn lại và yêu cầu: “Đề nghị xuất trình Giấy phép Xuất khẩu (Export License) và hồ sơ pháp nhân của công ty bán hàng!”.
Forwarder gọi điện cho xưởng Trung Quốc đòi giấy phép. Xưởng trả lời ráo hoảnh: “Tao chỉ là xưởng gia công nội địa, tao KHÔNG CÓ chức năng xuất khẩu. Tao bán EXW là tao hết trách nhiệm rồi. Mày đi mà tự lo thủ tục với Hải quan!”.
Bạn ở Việt Nam, cách hàng ngàn cây số, không có tư cách pháp nhân tại Trung Quốc, làm sao bạn tự đứng tên trên tờ khai Hải quan xuất khẩu của nước họ được?
Cái giá đắt đỏ cho sự ngây thơ
Khi bị kẹt cứng ở cảng nước ngoài vì thiếu giấy phép, bạn sẽ bị “vặt lông” tơi tả bằng các khoản phí tàng hình:
- Phí “Mua danh nghĩa” (Buy Export License): Forwarder của bạn bắt buộc phải đi thuê một công ty thương mại bản địa tại Trung Quốc đứng tên xuất khẩu giùm. Phí này không hề rẻ, dao động từ 150 USD – 300 USD/lô hàng.
- Phí kiểm hóa / Rủi ro pháp lý: Vì dùng pháp nhân “mượn”, Hải quan nước sở tại rất dễ đưa lô hàng vào luồng đỏ để kiểm tra, phát sinh thêm phí kiểm hóa và bồi dưỡng.
- Phí lưu bãi, lưu xe: Trong lúc chờ chạy chọt mua giấy phép, xe tải và hàng hóa phải nằm chờ tại cảng. Bạn gánh trọn phí lưu bãi.
Tổng cộng, số tiền phát sinh có thể lên tới 500 USD. Bạn mừng vì ép xưởng giảm được 100 USD tiền hàng, nhưng lại mất 500 USD tiền xử lý khủng hoảng. Tưởng rẻ hóa đắt!
Tuyệt chiêu Lật Ngược Thế Cờ: Thay chữ “E” bằng chữ “F”
Chính Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) cũng đã đưa ra khuyến cáo: Không nên sử dụng EXW cho thương mại quốc tế, nó chỉ phù hợp cho mua bán nội địa.
Vậy giải pháp là gì? Khi đàm phán, hãy yêu cầu đối tác chuyển từ EXW sang điều kiện FCA (Free Carrier – Giao cho người chuyên chở).
Sức mạnh của FCA:
- Theo FCA, người bán BẮT BUỘC PHẢI LO THỦ TỤC THÔNG QUAN XUẤT KHẨU. Dù họ là xưởng nhỏ không có chức năng xuất khẩu, họ cũng phải tự bỏ tiền túi ra đi thuê/mua giấy phép để thông quan cho bạn.
- Họ phải chịu trách nhiệm bốc hàng lên xe tải do bạn chỉ định.
Bạn vẫn tự thuê Forwarder, tự kiểm soát cước vận tải từ đầu đến cuối, nhưng bạn đã “đá” được quả bóng trách nhiệm pháp lý và rủi ro giấy phép về lại cho người bán. Đó mới là nghệ thuật đàm phán đỉnh cao!
Lời kết
Đừng để ba chữ EXW đánh lừa bạn bằng cái giá ảo tưởng. Làm xuất nhập khẩu là làm việc bằng pháp lý và sự rạch ròi về trách nhiệm. Hãy luôn cân nhắc năng lực xuất khẩu của nhà cung cấp, và mạnh dạn sử dụng FCA để làm lá chắn bảo vệ dòng tiền và tiến độ lô hàng của bạn!
