Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Trong kinh doanh thương mại quốc tế, có những lời mời gọi hợp tác nghe như “mỏ vàng” nhưng thực chất lại là bản án tử hình dành cho doanh nghiệp của bạn. Một trong số đó là lời đề nghị: “Nhập hàng bán thành phẩm của tao về, đóng hộp dán mác Việt Nam rồi xuất đi Mỹ giúp tao, lợi nhuận chia đôi!”.
Rất nhiều xưởng sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam đã nhắm mắt làm liều vì món hời quá lớn, để rồi nhận lại cái kết đắng ngắt: Giám đốc xộ khám, công ty phá sản, đối tác thì lặn mất tăm.
Bài viết này sẽ bóc trần chiêu trò Lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại (Origin Fraud / Transshipment) và cách Hải quan bủa lưới bắt gọn những kẻ “rửa xuất xứ”.
Tại sao lại sinh ra trò “Rửa Xuất Xứ”?
Nguyên nhân bắt nguồn từ cuộc chiến tranh thương mại. Hiện tại, Mỹ và Châu Âu đang áp dụng mức Thuế chống bán phá giá (Anti-Dumping Duties) cực kỳ khủng khiếp—lên tới 200%, thậm chí 400%—lên hàng loạt mặt hàng xuất xứ từ Trung Quốc như: Pin năng lượng mặt trời, Thép, Nhôm, Gỗ ván ép, Tủ bếp…
Nếu xuất thẳng từ Trung Quốc sang Mỹ, các xưởng Trung Quốc sẽ thua lỗ nặng nề vì thuế. Do đó, họ tìm cách đi “đường vòng”. Và Việt Nam—với vị trí địa lý sát vách và được hưởng nhiều ưu đãi thuế quan khi xuất đi Mỹ/EU—trở thành “Trạm trung chuyển” lý tưởng.
Lầm tưởng chết người về “Gia công đơn giản”
Các ông chủ Việt Nam thường có một sự ngây thơ chết người về khái niệm “Made in Vietnam”.
Kịch bản phạm tội ngây ngô:
Doanh nghiệp V (Việt Nam) nhập khẩu các tấm gỗ ván ép đã cắt sẵn, chà nhám sẵn từ Trung Quốc về. Khai báo Hải quan nhập khẩu đàng hoàng.
Đưa về xưởng tại Bình Dương, công nhân chỉ việc lấy keo dán các tấm gỗ lại thành cái tủ bếp, vặn thêm vài con ốc vít, cho vào thùng carton in chữ bự chảng: “MADE IN VIETNAM”.
Sau đó, doanh nghiệp V lên phòng Thương mại xin cấp C/O (Giấy chứng nhận xuất xứ) và xuất khẩu lô hàng đó sang Mỹ để hưởng thuế thấp.
Xin thưa, luật pháp quốc tế quy định cực kỳ rõ ràng: Các công đoạn gia công đơn giản (như: lắp ráp bằng ốc vít, sơn phết, đóng gói lại, dán nhãn mác…) TUYỆT ĐỐI KHÔNG LÀM THAY ĐỔI XUẤT XỨ CỦA HÀNG HÓA.
Hàng Tàu lắp ráp kiểu đó thì bản chất nó vẫn là Hàng Tàu! Bạn muốn nó thành hàng Việt Nam, nó phải trải qua quá trình gia công phức tạp làm thay đổi bản chất (Chuyển đổi mã HS Code ở cấp độ 4 số) hoặc đạt Hàm lượng giá trị khu vực (RVC) nội địa hóa theo đúng tỷ lệ quy định.
Lưới trời lồng lộng: Cú tát từ Hải quan Mỹ (CBP)
Đừng tưởng bạn qua mặt được Hải quan Việt Nam lúc xuất đi là xong chuyện. Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) có những “con mắt cú vọ” phân tích dữ liệu rủi ro cực đỉnh.
Họ thấy lạ: “Tại sao tự nhiên năm nay Việt Nam lại xuất khẩu Tủ bếp sang Mỹ tăng đột biến 500% so với năm ngoái, trong khi năng lực sản xuất gỗ của VN không tăng?”. Lập tức, lô hàng của bạn bị chặn lại tại cảng Los Angeles.
CBP sẽ gửi một bộ câu hỏi điều tra dài dằng dặc yêu cầu bạn chứng minh năng lực sản xuất:
- Hóa đơn mua nguyên vật liệu (mua gỗ ở đâu, sơn ở đâu)?
- Bảng lương công nhân, danh sách đóng bảo hiểm xã hội (để chứng minh bạn có công nhân thật)?
- Hóa đơn tiền điện, tiền nước của nhà máy (sản xuất 100 container mà tiền điện 1 tháng có 2 triệu VNĐ là lộ tẩy ngay cái kho chỉ dùng để… đổi ruột container).
Khi bạn không chứng minh được, CBP lập tức áp mức thuế chống bán phá giá 300% ngược lên lô hàng của bạn. Lô hàng bị tịch thu hoặc truy thu thuế hàng triệu đô la. Khách hàng bên Mỹ từ chối nhận hàng và kiện ngược lại bạn.
“Án tử” tại quê nhà
CBP Mỹ không chỉ phạt, họ còn gửi hồ sơ thông báo thẳng cho Tổng cục Hải quan Việt Nam. Cơ quan điều tra chống buôn lậu của Việt Nam sẽ ập vào xưởng của bạn.
Lúc này, tội danh của bạn không còn là “lỗi hành chính” nữa, mà là tội phạm hình sự: “Sản xuất, buôn bán hàng giả mạo nhãn mác, xuất xứ Việt Nam” và “Gian lận thương mại”. Giám đốc đi tù, tài sản bị kê biên, doanh nghiệp phá sản. Còn ông khách Trung Quốc xúi bạn làm việc này? Họ đã cao chạy xa bay từ lâu, tắt sạch liên lạc.
Lời kết: Sinh tồn trong kỷ nguyên bảo hộ thương mại
Làm ăn chân chính đã khó, đừng vì lòng tham trước mắt mà bán rẻ thương hiệu quốc gia và tự đào huyệt chôn mình. Các doanh nghiệp sản xuất hãy cẩn trọng tối đa trước mọi đơn hàng gia công xuất khẩu có dấu hiệu đáng ngờ (đối tác cung cấp sẵn 100% linh kiện, chỉ yêu cầu đóng gói mác VN). Hãy nắm vững quy tắc xuất xứ C/O để tự bảo vệ sự sống còn của doanh nghiệp!
