Chào các bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Nếu bạn làm việc trong ngành Dệt may, Da giày hoặc Nội thất xuất khẩu, chắc hẳn bạn đã quen với kịch bản này:
Bạn ký hợp đồng bán hàng cho một Buyer lớn (như H&M, Zara, Walmart, Target…). Điều kiện giao hàng là FOB (Free on Board).
Buyer chỉ định một Forwarder riêng (Nominated Forwarder) để lo vận chuyển. Bạn giao hàng vào kho của Forwarder đó.
Thay vì cấp cho bạn một bộ vận đơn Bill of Lading (B/L) quen thuộc, họ lại đưa cho bạn một tờ giấy có tên FCR (Forwarder’s Cargo Receipt).
Bạn thắc mắc thì họ bảo: “Quy định của Buyer là dùng FCR, không dùng Bill. Yên tâm, có giá trị như nhau!”.
CẢNH BÁO: Chúng KHÔNG HỀ giống nhau. Nếu bạn coi FCR như Bill of Lading, bạn đang đặt doanh nghiệp mình vào thế “nắm đằng lưỡi”.
FCR (Forwarder’s Cargo Receipt) là gì?
FCR (Biên lai nhận hàng của người giao nhận) là một chứng từ vận tải do Forwarder phát hành.
Bản chất pháp lý:
- FCR chỉ xác nhận rằng: “Tôi (Forwarder) đã nhận lô hàng này của anh (Shipper) trong tình trạng ngoại quan tốt”.
- FCR KHÔNG PHẢI là Chứng từ sở hữu hàng hóa (Document of Title) (trừ khi có quy định đặc biệt trong L/C, nhưng rất hiếm).
Điều này khác hoàn toàn với Bill of Lading. Với Bill gốc, ai cầm Bill người đó sở hữu hàng. Còn với FCR, nó chỉ là cái… biên lai gửi xe.
Tại sao các Buyer lớn thích dùng FCR?
Không phải tự nhiên họ ép bạn dùng FCR. Lý do là để họ tối ưu hóa logistics:
- Gom hàng (Consolidation): Buyer mua hàng từ 10 nhà máy khác nhau tại Việt Nam. Họ gom hết về kho của Forwarder chỉ định để đóng chung vào 1 container (Buyers’ Consolidation).
- Linh hoạt: Vì hàng được gom chung, nên Hãng tàu (Shipping Line) sẽ phát hành 1 Master Bill duy nhất cho Buyer. Các nhà máy lẻ tẻ (như bạn) không thể có tên trên Master Bill đó được, nên Forwarder cấp FCR cho từng nhà máy để làm bằng chứng đã giao hàng.
👉 Xem thêm: Buyers Consolidation là gì? Chiến lược gom hàng tiết kiệm tỷ đồng cho nhà nhập khẩu.
Rủi ro “Mất hàng – Mất tiền” khi dùng FCR
Đây là điểm mấu chốt bạn cần khắc cốt ghi tâm.
Kịch bản rủi ro:
- Bạn bán FOB, thanh toán T/T trả sau (hoặc D/P).
- Bạn giao hàng cho Forwarder chỉ định và nhận được tờ FCR.
- Bạn giữ tờ FCR khư khư trong két sắt và nghĩ: “Buyer chưa trả tiền thì mình chưa gửi FCR cho họ. Không có FCR đố họ lấy được hàng!”.
Sự thật phũ phàng:
Forwarder chỉ định là “người của Buyer”. Hợp đồng vận chuyển là giữa Forwarder và Buyer.
- Ngay khi tàu chạy, Forwarder có thể đã gửi thông tin cho đại lý bên kia để giao hàng cho Buyer (Release Cargo) mà không cần Buyer phải xuất trình tờ FCR gốc của bạn.
- Vì FCR không có chức năng “khóa” quyền sở hữu như Bill gốc. Buyer chỉ cần chứng minh họ là chủ hàng trên hệ thống là lấy được hàng.
- Kết quả: Buyer lấy hàng xong, “quên” luôn việc trả tiền cho bạn. Bạn cầm tờ FCR đi kiện, nhưng Forwarder bảo: “Tôi làm đúng lệnh của người thuê tôi (Buyer)”.
Cách tự bảo vệ mình khi buộc phải dùng FCR
Nếu hợp đồng bắt buộc dùng FCR (vì Buyer quá lớn, bạn không đổi được luật chơi), hãy áp dụng các biện pháp sau:
Biện pháp 1: Ràng buộc thanh toán bằng L/C (Thư tín dụng)
Đây là cách an toàn nhất. Trong L/C, hãy quy định rõ:
“Beneficiary’s Certificate or Forwarder’s Cargo Receipt (FCR) is acceptable for negotiation.”
Khi đó, ngân hàng sẽ trả tiền cho bạn ngay khi bạn xuất trình tờ FCR (cùng các chứng từ khác) hợp lệ, bất chấp việc Buyer đã nhận hàng hay chưa. Ngân hàng sẽ là người đi đòi tiền Buyer.
👉 Xem thêm: Quy trình thanh toán L/C từ A-Z để tránh rủi ro.
Biện pháp 2: Ghi chú lên FCR
Yêu cầu Forwarder ghi rõ trên FCR dòng chữ:
“Cargo shall not be released to the Consignee until the original FCR is surrendered to the Destination Agent.”
(Hàng không được giao cho người nhận nếu chưa nộp lại FCR gốc).
Tuy nhiên, Forwarder chỉ định thường sẽ từ chối ghi câu này vì họ sợ làm khó khách VIP (Buyer) của họ.
Biện pháp 3: “Tiền trao cháo múc”
Nếu không làm L/C, hãy đàm phán cọc cao (Deposit) hoặc thanh toán T/T 100% trước khi hàng đến cảng đích. Đừng bao giờ chấp nhận công nợ dài hạn (Net 30, Net 60 days) với khách hàng mới dùng FCR.
Tổng kết: FCR vs Bill of Lading
| Tiêu chí | Bill of Lading (Vận đơn) | FCR (Biên lai nhận hàng) |
|---|---|---|
| Tính chất pháp lý | Chứng từ sở hữu (Có thể cầm cố, mua bán). | Chỉ là biên lai nhận hàng. Không chuyển nhượng được. |
| Quyền kiểm soát hàng | Cao. Giữ Bill gốc = Giữ hàng. | Thấp. Phụ thuộc vào uy tín Forwarder/Buyer. |
| Người phát hành | Hãng tàu hoặc Forwarder. | Thường là Nominated Forwarder. |
Lời khuyên cuối cùng
FCR không xấu, nó giúp chuỗi cung ứng vận hành nhanh hơn. Nhưng nó chỉ an toàn khi bạn và Buyer có mối quan hệ tin cậy lâu năm hoặc bạn đã nắm đằng chuôi về thanh toán. Đừng bao giờ đánh đồng giá trị của tờ FCR với một tờ Bill of Lading!
📚 Nguồn tham khảo:
- FIATA FCR Standard: Quy định của Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Quốc tế về mẫu FCR chuẩn.
- UCP 600 (ICC): Các quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (Điều khoản chấp nhận FCR trong thanh toán L/C).
