Chào bạn, tôi là Trần Duy Thuận đây. Có một tư duy vô cùng ngây thơ và nguy hiểm của rất nhiều chủ hàng (Shipper) tại Việt Nam: Tư duy “Đi bao nhiêu, trả bấy nhiêu”.
Kịch bản đẫm máu diễn ra như sau:
Tháng 9 (mùa cao điểm), bạn book 5 container hàng nội thất xuất đi Mỹ. Do chỗ trên tàu (space) đang rất căng, Sales Forwarder phải trầy trật lắm mới xin được Hãng tàu cấp cho bạn 5 slot.
Sát ngày Cut-off (Giờ cắt máng), xưởng sản xuất gọi điện báo tin dữ: “Máy hư, công nhân nghỉ ốm, chỉ đóng kịp hàng cho 3 container thôi sếp ơi!”.
Bạn nhấc máy gọi cho Sales: “Em ơi, anh rớt 2 cont nhé, mai anh cho xe kéo 2 vỏ rỗng trả lại bãi cho hãng tàu. Anh chỉ xuất 3 cont thôi nha!”.
Bạn kê cao gối ngủ, đinh ninh rằng mình chỉ xài 3 cont thì trả tiền cước biển cho 3 cont. Nhưng một tuần sau, Forwarder gửi cho bạn tờ Debit Note thanh toán tiền cước cho ĐỦ 5 CONTAINER.
Bạn gầm lên: “Tao đi có 3 cont, sao bắt tao trả tiền 5 cont? Tụi mày cướp cạn à?”.
Forwarder lạnh lùng chìa ra email phạt của Hãng tàu: “Dạ thưa anh, 2 cont anh hủy phút cuối, Hãng tàu không tìm được khách khác thế vào, chỗ đó bị bỏ trống. Hãng tàu phạt anh lỗi Dead Freight (Cước khống) bằng 100% tiền cước của 2 cont đó ạ!”.
Và thế là, bạn mất trắng hàng ngàn đô la tiền cước biển chỉ để chở… không khí. Tại sao lại có luật chơi tàn khốc này?
Bản chất của Dead Freight (Cước Khống) là gì?
Hiểu một cách đơn giản nhất: Dead Freight là tiền cước bạn phải trả cho những khoảng trống trên tàu mà bạn đã đặt chỗ (booking) nhưng lại không sử dụng, và Hãng tàu cũng không thể bán lại cho ai khác.
Hãy hình dung một chuyến bay chở khách. Bạn mua vé, nhưng sát giờ bay bạn không ra sân bay (No-show). Máy bay vẫn cất cánh, ghế của bạn bị bỏ trống. Hãng hàng không chắc chắn sẽ không hoàn tiền cho bạn. Hãng tàu biển cũng áp dụng chính xác nguyên lý “bán không gian” này.
Khi nào Hãng tàu “xuống tay” thu Dead Freight?
Không phải lúc nào hủy booking bạn cũng bị phạt. Hãng tàu thường sẽ “trảm” bạn trong các trường hợp sau:
- Hủy quá sát giờ G: Bạn hủy booking sau khi đã qua hạn chót khai báo (SI Cut-off) hoặc sau giờ cắt máng (CY Cut-off). Lúc này, Hãng tàu không có đủ thời gian để nhét hàng của khách khác vào thế chỗ.
- Mùa cao điểm (Peak Season): Đây là lúc “tấc đất tấc vàng”. Hãng tàu đã từ chối rất nhiều khách hàng khác để giữ chỗ cho bạn. Việc bạn “hủy kèo” khiến họ bị mất doanh thu (Opportunity Cost). Họ bắt buộc phải thu Dead Freight để bù lỗ.
- Tuyến đường khan hiếm chỗ: Các tuyến đi Mỹ, Châu Âu thường bị kiểm soát space rất gắt gao. Hủy 1 slot là ăn phạt ngay lập tức.
Phân biệt “Hủy Booking” và “Xin Rớt Tàu (Rollover)”
Nhiều khách hàng nhầm lẫn giữa 2 khái niệm này dẫn đến việc bị phạt oan:
- Cancellation / No-show (Hủy luôn): Trả vỏ rỗng về, không xuất hàng nữa. Nguy cơ ăn Dead Freight 100%.
- Rollover (Xin rớt lại chuyến sau): Hàng vẫn xuất, nhưng do trễ tiến độ nên xin Hãng tàu cho chuyển Booking sang chuyến tàu của tuần sau. Trường hợp này, bạn có thể chỉ bị thu Phí chuyển đổi chuyến (Amendment Fee / Roll Fee) khoảng 50 – 100 USD/cont, rẻ hơn rất nhiều so với việc bị phạt nguyên tiền cước!
Tuyệt chiêu 3 Bước để “né” Dead Freight hiệu quả
Để bảo vệ túi tiền của doanh nghiệp, các sếp XNK và anh em Docs cần nắm vững 3 nguyên tắc sau:
Bước 1: “Biết mình biết ta” – Đừng book bừa!
Làm việc sát sao với xưởng sản xuất. Năng lực đóng được bao nhiêu cont thì book bấy nhiêu. Đừng mang tâm lý “Cứ book dư ra cho chắc ăn, không đi thì hủy”. Thời buổi hiện nay, book dư là tự sát.
Bước 2: Cảnh báo sớm (Early Warning)
Ngay khi đánh hơi thấy xưởng đóng hàng không kịp tiến độ, phải báo ngay cho Forwarder lập tức (trước giờ Cut-off ít nhất 3-4 ngày). Forwarder sẽ có đủ thời gian để trả lại slot cho Hãng tàu hoặc bán slot đó lại cho một khách hàng khác đang cần gấp. Nhờ đó, bạn sẽ thoát án phạt.
Bước 3: Đàm phán “Cancellation Fee” ngay từ lúc lấy giá
Đối với các hợp đồng lớn hoặc hàng dự án, khi chốt giá với Forwarder/Hãng tàu, hãy chèn thêm một điều khoản phòng hờ: “Trong trường hợp Shipper hủy booking trước [X] ngày, phí phạt hủy chỗ (Cancellation Fee) tối đa là [Y] USD/container, không áp dụng thu Dead Freight 100%”. Có văn bản rành rành, Hãng tàu sẽ không thể “chém đẹp” bạn được.
Lời kết
Trong thương mại quốc tế, mọi sự thay đổi phút chót đều phải trả giá bằng tiền mặt. Cước khống (Dead Freight) là một bài học đắt giá về sự hời hợt trong việc lập kế hoạch sản xuất và booking. Hãy chuyên nghiệp từ khâu lập kế hoạch đến khâu thông tin, để mỗi chuyến hàng đều ra khơi suôn sẻ và mang trọn lợi nhuận về cho công ty!
